10 Αυγούστου 1920 — Νέο Ημερολόγιο

Η Συνθήκη των Σεβρών

Η ημέρα που ο Σουλτάνος υπέγραψε την ταφόπλακα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας — και η Ελλάδα έγινε «η χώρα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών»

Στο μεγαλόπρεπο εργοστάσιο πορσελάνης των Σεβρών, λίγο έξω από το Παρίσι, μια πένα άλλαξε τον χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου. Στις 10 Αυγούστου 1920, ο σουλτάνος Μεχμέτ Στ΄ Βαχιντετίν, τελευταίος πραγματικός κυρίαρχος μιας αυτοκρατορίας έξι αιώνων, έβαζε την υπογραφή του σε ένα κείμενο που θα σφράγιζε οριστικά τη μοίρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Δεν επρόκειτο για μια απλή διπλωματική συνθήκη· ήταν η επίσημη πιστοποίηση θανάτου ενός κράτους που κάποτε έφτανε τις πύλες της Βιέννης.

Μια αυτοκρατορία στα τελευταία της σπαράγματα

Η ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στο πλευρό της Γερμανίας και της Αυστροουγγαρίας, είχε ήδη προαναγγείλει το τέλος. Η ανακωχή του Μούδρου, τον Οκτώβριο του 1918, άφησε τη Ζαχάρω επιβίωσης της αυτοκρατορίας στα χέρια των νικητών. Ο σουλτάνος, στριμωγμένος ανάμεσα στις απαιτήσεις της Αντάντ και στην ανερχόμενη εθνικιστική αντίσταση του Μουσταφά Κεμάλ στην Ανατολία, επέλεξε τελικά να υπογράψει ό,τι του παρουσιάστηκε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, ελπίζοντας ίσως να διασώσει έστω και ό,τι είχε απομείνει από τον θρόνο του.

Ο θρίαμβος του Ελευθερίου Βενιζέλου

Για την Ελλάδα, η Συνθήκη των Σεβρών αποτέλεσε τη διπλωματική κορύφωση μιας μακράς και επίπονης προσπάθειας. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, με την ακαταπόνητη διπλωματική του δεινότητα στο Συνέδριο Ειρήνης του Παρισιού, είχε καταφέρει να πείσει τις Μεγάλες Δυνάμεις να αναγνωρίσουν τα ελληνικά δίκαια σε εδάφη που για αιώνες φιλοξενούσαν ακμάζοντα ελληνικά στοιχεία. Η Ελλάδα απέκτησε την Ανατολική Θράκη, σχεδόν έως τα τείχη της Κωνσταντινούπολης, ενώ η διοίκηση της Σμύρνης και της ευρύτερης περιοχής της περιήλθε στην Αθήνα, με προοπτική οριστικής προσάρτησης μετά από δημοψήφισμα πέντε ετών.

Η φράση αυτή δεν ήταν απλή ρητορική έξαρση. Συνόψιζε με ακρίβεια τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα: η Ελλάδα εκτεινόταν πλέον σε δύο ηπείρους, την Ευρώπη και την Ασία, βρέχονταν από πέντε θάλασσες —το Ιόνιο, το Αιγαίο, τη Μεσόγειο, τη Μαύρη Θάλασσα (μέσω των Στενών) και τη Θάλασσα του Μαρμαρά— και έφτανε στο μεγαλύτερο εδαφικό της εύρος στην ιστορία του νεότερου ελληνικού κράτους.

Μια νίκη με προθεσμία λήξης

Η ιστορία, ωστόσο, θα αποδεικνυόταν σκληρή δασκάλα. Η Συνθήκη των Σεβρών ουδέποτε κυρώθηκε πλήρως ούτε εφαρμόστηκε στο σύνολό της. Το εθνικιστικό κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ, που αρνιόταν πεισματικά να αναγνωρίσει τους όρους της, οργανώθηκε στρατιωτικά στην ενδοχώρα της Ανατολίας και άρχισε να ανατρέπει σταδιακά τα δεδομένα στο πεδίο της μάχης. Η λαμπρή, αλλά βραχύβια, εδαφική επέκταση που κατοχύρωσε η υπογραφή του Αυγούστου του 1920 θα ανατρεπόταν δραματικά μέσα σε λίγα χρόνια, οδηγώντας στα τραγικά γεγονότα της Μικρασιατικής Καταστροφής και στη μεταγενέστερη Συνθήκη της Λωζάννης, που αντικατέστησε πλήρως τους Σέβρες.

Παρ' όλα αυτά, η 10η Αυγούστου 1920 παραμένει μια από τις πιο συμβολικές ημερομηνίες της σύγχρονης ελληνικής και τουρκικής ιστορίας: η στιγμή που μια αυτοκρατορία έξι αιώνων υπέγραφε το δικό της πιστοποιητικό θανάτου, και η στιγμή που η ελληνική διπλωματία, με επικεφαλής τον Ελευθέριο Βενιζέλο, έφτασε στο υψηλότερο σημείο της, έστω κι αν η ιστορία είχε άλλα σχέδια για το μέλλον.