“Θυματοποιώ τον εαυτό μου για να νιώσω σημαντική;” ρώτησα τη δασκάλα μου. ” Έτσι είναι. Αποδεδειγμένο επιστημονικά! Οι άρρωστοι, οι προδομένοι, οι χωρισμένοι, όλοι αυτοί δεν είναι θύματα της ζωής; Όπου κι αν σταθούμε, το ίδιο ακριβώς συμβαίνει. Αν σκύψουμε το κεφάλι και παραδοθούμε, ξέρεις πόσο εύκολη γίνεται η ζωή μας;” “Εύκολη;”, απόρησα. “Ναι, εύκολη. ‘Ένας με κακή μοίρα, ένας κακομοίρης δηλαδή, τραβάει γύρω του πολλούς ανθρώπους που έχουν τη διάθεση να βοηθήσουν- άλλοι από θέση και άλλοι από φύση. Όμως τους ζητάει, τους τραβάει γύρω του, και έτσι δεν είναι μόνος. Ασχολούνται όλοι μαζί του. Σκύβουν πάνω από το πρόβλημά του, με σκοπό να μετριάσουν το βάρος. Γίνεται λοιπόν σημαντικός! Απεναντίας, αν ένας άνθρωπος αποδεχθεί την δύσκολη μοίρα του και σηκώσει το κεφάλι προχωρώντας γενναία μπροστά, τότε δεν δηλώνει ότι έχει ανάγκη βοήθειας από κάποιον. Και μένει μόνος. Πρόσεξε τώρα. Στην πρώτη περίπτωση, οι φιλεύσπλαχνοι κάποια στιγμή, βαριούνται, κουράζονται από την κακομοιριά, και βαθμιαία αποσύρονται. Εκεί το θύμα της ζωής θεωρεί ότι μέσα στην κατάρα του έμεινε επιπλέον και μόνος, και έτσι θυματοποιεί περισσότερο τον εαυτό του. Εγώ πονάω, εγώ είμαι μόνος, εγώ, εγώ, εγώ… Τόσο εγώ μαζεμένο σ’έναν άνθρωπο μόνο σημαντικό τον κάνει να νιώθει. Τόσο σημαντικό, που ενδόμυχα θεωρεί και υποχρεωμένους τους γύρω του να παραμείνουν εκεί, γύρω του. Αργά αλλά σταθερά όλη η γη γυρίζει γύρω του. Στη δεύτερη περίπτωση, έχουμε τον συνειδητοποιημένο άνθρωπο. Στην αρχή ο άνθρωπος αυτός δεν έχει βοηθούς, γιατί δεν έχει διακηρύξει με τη στάση του ότι τους έχει ανάγκη. Χαμογελάει και προχωράει μόνος του τον δύσκολο αυτό δρόμο, κάνοντας τα πόδια του δυνατότερα, αφού περπατάει μόνος του, τον νου του δυνατότερο, αφού σκέφτεται για τα πάντα μόνος του και, εν τέλει, γίνεται ένα δυνατό ον” Όση ώρα μιλούσε, δεν την κοιτούσα. Είχα αφήσει το βλέμμα μου να χαθεί μέσα στα αναμμένα φαναράκια, στις υφασμάτινες πεταλούδες, στα καταπράσινα φύλλα. Στο μικρό κομμάτι του σύμπαντος, όπου βρισκόμασταν. Αποτύπωνα κάθε της λέξη, σκεπτόμενη πόσο δίκιο είχε τελικά. Η παύση της ανάγκασε τα μάτια μου να επιστρέψουν στο πρόσωπο της. “Και ξέρεις τι γίνεται τελικά, Ελένη μου; Ο άνθρωπος που έχει προχωρήσει μόνος του, που έχει πράξει πράγματα και που έχει δουλέψει με τον νου του, γίνεται μαγνήτης των ανθρώπων. Όταν ολοκληρώσει το έργο του, τότε δεν είναι πια μόνος. Έχει συνοδοιπόρους που τον θεωρούν σημαντικό γιατί είναι σημαντικός. Εσύ μέχρι τώρα έχεις διαλέξει τον δεύτερο δρόμο. Μην μου τα χαλάς στο τέλος!” Αυτή ήταν η αλήθεια, τώρα το έβλεπα καθαρά. Πόσοι ήταν εκείνοι που μου εξέφραζαν τον θαυμασμό τους, κι εγώ θεωρούσα ότι δεν είχα κάνει κάτι για να τον αξίζω; Τώρα ήξερα τον λόγο. Από Έλενα… Ελένη Ελένη Καλαμάρη ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ανθή Π. Σμυρνιώτη ΠΗΓΗ
Γράφει η Εύα Αροτσίδου Τις θυμάσαι εκείνες τις μέρες. Τις δύσκολες, τις στενάχωρες, που σου έφερναν τεράστια εσωτερική αναστάτωση. Τις θυμάσαι έντονα. Ακόμη και τώρα, όταν το μυαλό σου τις ανακαλεί, σου φέρνουν ταχυκαρδίες, σφίξιμο και μια γεύση πίκρας. Όλοι λίγο-πολύ έχουμε περάσει ή περνάμε δύσκολα. Σημασία όμως δεν έχει τι περνάμε, αλλά πώς το διαχειριζόμαστε. Πώς μπορούμε να μετατρέψουμε την κακοκεφιά και τη σύγχυση σε κάτι όμορφο. Και τι πιο όμορφο απ’ το να κάνεις δώρο στον εαυτό σου την ηρεμία σου; Μεγάλη υπόθεση να είσαι ήρεμος. Τίποτα δεν μπορεί να σ’ αγγίξει και τίποτα δεν μπορεί να σε αναστατώσει. Είσαι σε μια κατάσταση πλήρους ζεν. Το μυαλό σου επικεντρώνεται μόνο στα όμορφα, αφήνοντας στην άκρη ό,τι μπορεί να του προκαλέσει σύγχυση και δυσάρεστες σκέψεις. Σαν μια διαδικασία άμυνας απέναντί τους. Σίγουρα δεν είναι εύκολο να γίνει, αλλά όταν συμβεί θα είσαι άλλος άνθρωπος. Γιατί να μην προσπαθήσεις; Γιατί να αφήσεις να σε επηρεάζουν όλα αυτά; Άγχος, πίεση κι υποχρεώσεις είναι σε ημερήσια διάταξη. Ποιος είναι άλλωστε ο καθένας, που έχει έτσι αυθαίρετα το δικαίωμα, να σε ταράζει; Υπάρχουν πολλοί, που το κάνουν στην καθημερινότητά σου. Απ’ το αφεντικό που ξύπνησε μες τα νεύρα και ξεσπάει πάνω σου, το φίλο που σε κατακρίνει για τις επιλογές σου, το άτομο που είσαι ερωτευμένος και σε αγνοεί ή ακόμη κι απ’ τους ίδιους σου τους γονείς. Γκρίνιες, μουρμούρες, αναρίθμητα κατηγορώ που σου προσφέρουν απλόχερα κι εσύ απλώς σφίγγεις τις γροθιές σου, για να μην εκτοξευτούν στα μούτρα κανενός. Λάθος τακτική. Αδιαφόρησε. Εσύ είσαι εκείνος, που είσαι υπεύθυνος για τη ζωή σου. Κανένας άλλος. Κι όσο πιο σύντομα το ενστερνιστείς, τόσο πιο ήρεμα θα αισθανθείς. Σκληρή τακτική. Θέλει δουλειά. Αλλά τίποτα δεν έρχεται εύκολα, πόσο μάλλον η ηρεμία. Η αδιαφορία σε κάνει να έχεις τόσο γαλήνη στην ψυχή, που αυτό μετά σε βοηθά να έχεις σ’ όλα μια πιο ψύχραιμη αντιμετώπιση. Άλλωστε το αξίζεις. Είσαι σε κανένα πρόγραμμα τιμωρίας και πρέπει να αυτομαστιγώνεσαι συνεχώς κι αδιαλείπτως; Έτσι καταντάει μαζοχισμός. Όλοι αξίζουν μια ήρεμη ζωή, μακριά από συνεχείς διαλόγους στο μυαλό και δεύτερες φωνές, να σε κατακρίνουν. Βούλωσέ τους το στόμα. Κι ακόμη όταν πάνε να ξαναπούν κάτι, κλείσε τα αυτιά σου. Γύρνα το κεφάλι σου αλλού κι ασχολήσου με κάτι όμορφο. Διότι τα όμορφα κι ήρεμα πράγματα μας κάνουν όμορφους κι ήρεμους τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά. Μας κάνουν να αναλωνόσαστε στα ουσιαστικά και μόνο. Δεν ασχολούμαστε με μικρότητες. Επικεντρωνόμαστε έτσι μόνο στα καλά στοιχεία των άλλων, στην ποιότητα της σχέσης μας μαζί τους και δεν εστιάζουμε στα αρνητικά τους. Βλέπουμε έτσι τη ζωή αισιόδοξα κι αντιμετωπίζουμε τα πάντα με χαμόγελο. Κι όταν κάποιος χαμογελά λάμπει και κάνει και τους άλλους να χαμογελούν. Είναι μεταδοτικό. Να είστε ήρεμοι λοιπόν. Να φροντίζετε τον εαυτό σας σαν το πολυτιμότερο δώρο. Να του λέτε λόγια γλυκά, να τον παινεύετε και σε καμία περίπτωση να μην τον τιμωρείτε. Μπορεί η ζωή να είναι ομαδικό άθλημα, αλλά στο τέλος μόνος σου είσαι πάντα παρέα με τον εαυτό σου. Τι λέτε, δεν του αξίζει να είναι τουλάχιστον ήρεμος κι ευτυχισμένος; ΠΗΓΗ
Πάψε πια να μιζεριάζεις. Πάψε να μετράς. Και κυρίως πάψε να με γειώνεις. Ξέρεις, έχω συναίσθηση του πόσο άσχημα είναι τα πράγματα εκεί έξω. Δε ζω σε κάποιο φανταστικό κόσμο. Εκεί έξω κυκλοφορώ κι εργάζομαι κάθε μέρα. Εκεί έξω πληρώνω λογαριασμούς και χαράτσια. Εκεί έξω υπολογίζω και δε μου φτάνουν τα χρήματα μέχρι το τέλος του μήνα. Την ξέρω την πραγματικότητα, τη ζω. Μα δεν την αγαπώ. Πως θα μπορούσα, άλλωστε. Και δεν τη δέχομαι. Δεν τη γουστάρω για συγκάτοικο, πως το λένε. Εσύ μπορεί να θέλεις να κοιμάσαι μαζί της. Να τη βλέπεις το πρωί που ξυπνάς και το βράδυ πριν κλείσεις τα μάτια σου. Μπορεί να σου αρέσει αυτή τη μιζέρια να τη βλέπεις και στον ύπνο σου. Εγώ τα όνειρα μου τα θέλω φωτεινά. Ανέμελα… Πολύχρωμα… Γι’αυτό εμένα μη μη με αγγίζεις. Και κυρίως μη με κατηγορείς ανώριμη. Δεν είμαι. Είμαι απόλυτα συνειδητοποιημένη. Ξέρω τι θέλω μα κυρίως τι δε θέλω. Δε θέλω τούτη τη μαυρίλα που μας βάψανε τη ζωή. Δε θέλω να κουβαλώ πάνω μου την κρίση πέρα από όσο είναι απολύτως απαραίτητο. Κι εσύ με πιέζεις. Και κυρίως με χαλάς. Εγώ μετρώ όνειρα κι εσύ λεφτά. Εγώ μετρώ στιγμές κι εσύ απλήρωτες υπερωρίες. Παράτα τα όλα και πάμε μια βόλτα. Το άγχος μας δε σώζει τον κόσμο. Μήτε πληρώνει λογαριασμούς. Μόνο συνθέτει δυστυχίες. Ένα μωσαϊκό γίνηκε η δυστυχία του κόσμου. Και με πονά να το βλέπω. Με πονά να υπάρχει. Έλα να κάνουμε μερικές θετικές σκέψεις. Αυτές σου λείπουν. Και μερικά χαμόγελα. Χαμογέλα μου να σε δω όπως είσαι. Άνθρωπος νέος, ζωντανός. Πάψε να είσαι το φάντασμα που σε καταντήσανε. Δες εμένα. Παραπαίω κι όμως φορώ το πιο καλό μου χαμόγελο. Εκείνο που φτάνει ως τα μάτια. Γιατί έτσι παλεύεται αγάπη μου η ζωή. Δίχως μουρμούρα και μιζέρια. Με δύναμη και τρέλα. Έλα να τους τρελάνουμε εμείς, πριν το κάνουν αυτοί. Έλα να νοιαστούμε για την ψυχική μας ισορροπία. Έλα να ζήσουμε. Φτωχικά. Δε με νοιάζει. Μα όχι μίζερα. Στενόχωρα. Δε με πειράζει. Μα όχι κλειστοφοβικά. Τη ζωή μου τη διαφεντεύω εγώ. Και δεν επιτρέπω σε κανέναν να μου την κάνει σκουπίδι. Ζορίζομαι, το ξέρεις. Ζορίζεσαι, το ξέρω. Κι όλοι μαζί με μας το ίδιο. Κι είναι άσχημα τα πράγματα. Κι είναι το πηγάδι άπατο ακόμη. Δεν έχουμε ξύσει το βυθό. Δεν τον έχουμε πλησιάσει καν. Έτσι λένε τουλάχιστον. Έτσι αποδεικνύεται μέρα τη μέρα. Μα χαμογέλα μου. Και θα σου γελάσω κι εγώ. Κι ας κάνουμε όνειρα. Μικρά ή μεγάλα. Τρελά ή λογικά. Όνειρα να είναι. Αυτά κανένα μισθολόγιο δεν μπορεί να τα πετσοκόψει. Και καμία τράπεζα να τα κατασχέσει. Είναι το παραθυράκι της ζωής ενάντια στην παράνοια των ανθρώπων. Όνειρα… Όλα γκρεμίζονται μα εμείς ας κάνουμε όνειρα. Ας ελπίσουμε σε μια καλύτερη μέρα. Ας πιστέψουμε σε αυτή κι ας την κυνηγήσουμε. Δίχως γκρίνιες και μιζέριες. Δίχως άγχη και καυγάδες. Δίχως θυμούς και παραλογισμούς. Μόνο με χαμόγελα. Με θετική ενέργεια και πίστη. Στο Θεό, τον άνθρωπο και τη ζωή. Κι όλα θα φτιάξουν… ΠΗΓΗ
Μενέλαος Λουντέμης, ο επονομαζόμενος και Μαξίμ Γκόργκι της Ελλάδας. Ένας συγγραφέας λυρικός και από τους πιο πολυδιαβασμένους. Ένας συγγραφέας που η πένα του έχει αμεσότητα, λυρισμό, δύναμη και ρεαλισμό. Οι κοινωνικές ανισότητες, η φτώχεια, η αδικία, και ο ανεκπλήρωτος έρωτας κινούνται γύρω από τα μυθιστορήματά του με όχι επαγγελματική γραφή, αλλά με μια βαθιά επιθυμία να παρουσιάσει την πραγματικότητα. Στη λογοτεχνία του Λουντέμη δεσπόζει η τάση του να στρέφεται εξ’ ολοκλήρου γύρω από ένα κεντρικό πρόσωπο – αφηγητή, που ανήκει στους περιθωριακούς τύπους των καταπιεσμένων κοινωνικά στρωμάτων και το οποίο μας δίνει την προσωπική του οπτική της μοναξιάς, του ανεκπλήρωτου του έρωτα και της δυστυχίας του κόσμου. Ποιήματα του Λουντέμη μελοποίησαν οι αδερφοί Κατσιμίχα («Ερωτικό Κάλεσμα») και ο συνθέτης Σπύρος Σαμοίλης («Οι κερασιές θ’ ανθίσουνε και φέτος») με ερμηνευτή τον Αντώνη Καλογιάννη. Διαβάστε κάποια αποφθέγματα αλλά και αποσπάσματα από τα έργα του:
Αγαπώ θα πει εγώ αγαπώ… Το τι κάνει ο άλλος είναι δική του δουλειά.Κείνος που στ’ αληθινά αγαπά το Λαό δε γίνεται ποτέ αρχηγός του, γίνεται υπηρέτης του.
Αν είσαι καλός πού ’ναι οι οχτροί σου;
Φτηνά τη Λευτεριά δεν την πουλούν πουθενά. Ούτε και τη χαρίζουνε. Όσοι την πήραν χάρισμα τη χαράμισαν.
Βάλε μια δύση κι ένα βαρκάκι να λιώνει μέσα. Ομορφιά! Μα, αν δεν υπάρχει μάτι να το δει, είναι ομορφιά;
Όλα τα λόγια του θεού είναι καλά. Μόνο, βάρντα, να μην τα πάρουνε στο στόμα τους οι παπάδες
Φοβού τον Θεόν αλλά τρέμε τους πιστούς του!
Το άπλυτο κορμί το πλένεις. Καθαρίζει. Η βρόμικη ψυχή πώς πλένεται; («Αγέλαστη Άνοιξη»)
Η φιλία κρατάει μονάχα μια μέρα. Κάθε μέρα πρέπει να της αλλάζεις βρακί.
Εάν βυθισθώμεν, ας βυθισθώμεν εις τον ωκεανόν! Ουχί εις την σκάφην!
Ένας άνθρωπος που δίνει στο διψασμένο νερό ποτές δεν είναι κακός.
Όλες οι συμφορές στον κόσμο απ’ τα παρακάλια έγιναν.
Η λακωνικότερη ιστορία του κόσμου είναι η ιστορία των δειλών ανθρώπων.
Ο αέρας φύσαγε σαν γύφτος (η πρώτη φράση από το «Ένα Παιδί Μετράει τ’ Άστρα»)
Άιντε, ένα χεράκι ακόμη και τη βγάλαμε τη ζωή… Να πάρουν σειρά οι άλλοι.
Τι τσινιάρικη φοράδα είν’ αυτή η Ελλάδα και δεν μποράνε να την κάνουν ζάφτι;
Τώρα που χρειάζονταν τα νιάτα, ήρθαν τα γηρατειά… (“Θυμωμένα Στάχυα”)
Μ’ αρέσουν οι άνθρωποι που αποφασίζουν γλήγορα. Σπάζουν εύκολα το κεφάλι τους κι ησυχάζουν.
Όλοι είμαστε άνθρωποι. Άνθρωποι που ήρθαμε για να φάμε όχι μόνο το μέλι αλλά και το κεντρί.
Στον έρωτα μήπως όλες οι φορές που αγαπούμε δεν είναι πρώτες;
Χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να γίνουν τα τέσσερα πόδια δύο. Δεν θα τα κάμω πάλι τέσσερα εγώ.
“Και περνούσα τις μέρες μου, με τα χρώματά μου τακτοποιημένα. Με τα όνειρά μου συγυρισμένα. Με τα ποιήματά μου καθαρογραμμένα… Γιατὶ έτσι τα ῾βλεπα. Ἔτσι νόμιζα”. “Εγώ δεν είμαι παρά ένας στρατολάτης ένας αποσταμένος περπατητής που ακούμπησε στη ρίζα μιας ελιάς ν’ ακούσει το τραγούδι των γρύλων. Κι αν θέλεις, έλα να τ᾿ ακούσουμε μαζί”. “Το καπάκι του ματιού το ’χει ο άνθρωπος για να σκεπάζει το μάτι του σαν κοιμάται, όχι σαν είναι ξύπνιος! Κι ύστερα, σου λένε, ο άνθρωπος είναι το “ευγενέστερον ζώον”… Ζώον… μάλιστα, αλλά όχι και ευγενέστερον!… Το αγριότερον, μάλιστα! Η λακωνικότερη ιστορία του κόσμου είναι η ιστορία των δειλών ανθρώπων. Τους περήφανους τους σέβονται και νεκρούς, τους δειλούς τους σιχαίνονται ακόμη και ζωντανούς. Ζωντανός θα πει περήφανος! Όλα τα λόγια του θεού είναι καλά. Μόνο, βάρντα, να μην τα πάρουνε στο στόμα τους οι παπάδες. Βάλε μια δύση κι ένα βαρκάκι να λιώνει μέσα. Ομορφιά! Μα, αν δεν υπάρχει μάτι να το δει, είναι ομορφιά; Να κοιτάς κατάματα τον αντικρινό σου και να του λες αυτά που θέλεις, και όχι μόνο αυτά “που πρέπει”… είναι κιόλα μια νίκη, μια λύτρωση”, από το “Ένα παιδί μετράει τ’ άστρα”. “Η αγάπη είναι σαν τα πουλιά. Δυο – δυο. Δε γίνεται παραπάνου. Οι αναποδιές κι οι σκουντούφλες, τα ντέρτια κι οι μαύρες συντυχιές, στον κόσμο αυτόν πάνε μαζί μαζί. Έρχεται η μια και σου χτυπάει την πόρτα και ξοπίσω της μπουκάρουνε όλες μαζί. Μπουλούκι. Σαν τις καλιακούδες απάνου στο λέσι. Τι πολιτεία θα ’ταν αν δεν είχε και κανένα πεθαμένο; Ύστερα χρειάζεται κι αυτός για να βάλουν γνώση οι ζωντανοί – αν βάλανε ποτές”, από το “Συννεφιάζει”. “Αν δε βρεθεί να πεθάνει κανείς για τη λευτεριά τότε θα πεθάνει η ίδια η λευτεριά. Φτηνά τη Λευτεριά δεν την πουλούν πουθενά. Ούτε και τη χαρίζουνε. Όσοι την πήραν χάρισμα τη χαράμισαν. Χρειάζεται πολύς καιρός για να μάθεις αν ένας άνθρωπος είναι καλός ή κακός”, από τα “Θυμωμένα στάχυα”.
“Έχουμε την ανάγκη της, γι` αυτό δεν έρχεται. Σ` αυτόν τον παραστρατημένο κόσμο μας λείπει ακριβώς εκείνο που θέλουμε. Μας λείπει, γι`αυτό το θέλουμε! Αν είχαμε όσα θέλαμε τι θα μας έλειπε; Κι αν δεν μας έλειπε τίποτα, τι θα επιθυμούσαμε; Και τι αξία θα είχε η ζωή χωρίς πεθυμιές; Όχι, να μου απαντήσεις! Αγαπητέ μου φίλε, αλλοίμονο στον άνθρωπο που δεν απότυχε ποτέ. Κλάψ` τον! Πάρε όλα τα έργα. Δίπλα στα πολύ μεγάλα υπάρχουν τα πολύ μικρά. Και να το ξέρετε: Τα μεγάλα υπάρχουν χάρη στα μικρά. Μια μεγάλη αποτυχία φέρνει μια μεγαλύτερη επιτυχία. Ποτέ όμως η μεγάλη επιτυχία δε φέρνει μια μεγαλύτερη. Άμα πετύχαινε ο άνθρωπος στην πρώτη εξόρμηση, δε θα `κανε δεύτερη. Η δόξα είναι μια κορυφή που για να την ανέβεις πρέπει πρώτα να κατέβεις. Η πρώτη κραυγή του ανθρώπου είναι κλάμα. Από εκεί και πέρα οι άνθρωποι ή παραμένουν άνθρωποι και κλαίνε ή γίνονται τέρατα και κάνουν τους άλλους να κλαίνε”, από το “Οι κερασιές θα ανθίσουν και φέτος”. “Η αγάπη είναι σαν το νερό που τρέχει… τρέχει… ασυλλόγιστα στους γκρεμούς, που δε διαλέγει αυλάκι, δε ρωτά τα λουλούδια που ποτίζει, ούτε και τα χαλίκια που κατρακυλά. Δε ρωτά τίποτα, μόνο τρέχει. Να πεις “όχι” στην αγάπη είναι σαν να κατσουφιάζεις μπροστά σ` ένα λουλούδι που ετοιμάζεται ν` ανοίξει. Σαν να βρίζεις το φως που σου έδειξε τον κόσμο”. Κάτω από το πευκάκι ο κόσμος γίνεται απέραντος. Σωπαίνουν όλες οι φωνές που είχες μέσα σου. Γίνεται ησυχία. Οι ιδέες που βουίζουν μεσ` στ` αυτιά σου….τα παράπονα που φουσκώνουν το στήθος σου…Οι έγνοιες που χουν εκεί μέσα την φωλιά τους…Όλα πέφτουν στο νερό, σκορπούνε, χάνονται. Ακουμπάς στη ρίζα,αντίκρυ στην πεντάμορφη πόλη. Ύστερα κλείνεις την πόλη όξω απ` τα μάτια σου, και φέρνεις στη θέση της ένα κήπο. Δάσος οινερατζιές…και το παγκάκι ολομόναχο κάτω από μια νερατζιά. Είναι τα μάτια της λαμπερά και σε λούζουν. Κείνη λέει τ`ονομά σου πολλές φορές. Ακουμπάει το χέρι της στην άκρη των μαλλιών σου -έτσι. Κι εσύ ο νιώθεις -το χέρι της!- το νιώθεις να κοκκινίζεις απ`την ντροπή. Τόσο όμορφο, τόσο ντροπαλό χέρι…πάει, δεν είναι πια να ξαναγίνει. Ύστερα κάτι γίνεται κι όλα σταματούν… Οι νερατζιές απόμειναν σκυφτές από πάνω μας…Το φιλί της μοσχοβολούσε νιότη!… Αλίκη…Τ`ονομά σου έμεινε στα χείλη μου σαν το κλαδάκι της βραδυνής μας νερατζίας.Το κρατώ και μοσχοβολά ο κόσμος. Τάρα (αγάπη μου…αγάπη μου..), τώρα ζηλεύω το παγκάκι που ακουμπούσε το φουστάνι σου…Και ζηλεύω και τον εαυτό μου που ήταν εκεί και το `δε…. Αλίκη.. θέλω να πω ένα τραγούδι και φοβάμαι μην καεί το στόμα μου. Μα βλέπεις, η αγάπη είναι ανήμερο θεριό που τρώει την ζωή μας….Μα μόλις φύγει καταλαβαίνουμε ότι αυτή ήταν η ζωή μας. Η αγάπη είναι μεγάλη όταν την περιμένουμε ή όταν την χάνουμε. Όταν την έχουμε μας ξεφεύγει. Χάνουμε την αίσθηση της. Και την ξαναποκτούμε μόνο ότν την χάσουμε. Κοίταξε να ζήσεις την αγάπη που έχασες. Να χαρείς την αγάπη που περιμένεις. Καν`την τραγούδια,ξενύχτια. Καν`την βιβλία, αταξίες. Μόνο μην την μοιρολογάς.Είναι σαν να την βρίζεις.Σαν να τη κλεινεις τον δρόμο να ξανάρθει”, από το “Τότε που κυνηγούσα τους ανέμους” ΠΗΓΗ
Πάντα αναρωτιόμουν τι σχέση έχουν οι επιστήμες με τη τη ζωή μας πέρα από το πρακτικό κομμάτι της. Και τα δύο είναι μέρος της ζωής μας. Σκεφτόμενη την πορεία της ζωής μας, μου προκύπτει η σύγκριση με τη γεωμετρία. Δύο παράλληλες ευθείες δεν συναντιούνται ποτέ στο άπειρο. Μόνο οι τέμνουσες μπορούν να συναντηθούν κάπου στο άπειρο και μόνο μια μοναδική φορά, μόνο σε ένα σημείο. Όπως και στη ζωή μας, πολύ συχνά συμβαίνει να συναντήσουμε ανθρώπους, να διασταυρωθούν οι δρόμοι μας. Σε ένα πολύ συγκεκριμένο σημείο του απείρου. Και όπως στα μαθηματικά δεν υπάρχει τίποτα τυχαίο, έτσι και στη ζωή μας τίποτα δεν είναι σύμπτωση. Εάν η πορεία του ανθρώπου θεωρηθεί μια ευθεία και ακολουθήσουμε την προέκταση της αναλόγως με τις μοίρες της γωνίας, πολλές φορές θα συναντήσει άλλες ευθείες και θα διασταυρωθεί με πολλές από αυτές σε χίλια διαφορετικά σημεία. Αυτά τα σημεία πάνω στην ευθεία μας είναι οι άνθρωποι μας. Και δεν βρίσκονται τυχαία στον δρόμο μας. Κάποια από αυτά τα σημεία είναι τα πιο σημαντικά γεγονότα της ζωής μας. Πολλές φορές το καταλαβαίνουμε, άλλες τόσες δεν μπορούμε ή δεν προλαβαίνουμε να αξιοποιήσουμε την παραμονή τους σε αυτά τα σημεία. Οι ευθείες όμως έχουν τη τάση τους για την ελευθερία και το άγνωστο και πολλές φορές συνεχίζουν τον δρόμο τους στο άπειρο. Λίγα από αυτά σχηματίζουν μια όμορφη γωνία και κολλάνε μαζί. Αυτές που συνεχίζουν δεν μπορούν να γυρίσουν πίσω ποτέ στην ίδια μορφή. Η έλξη του άπειρου δεν το επιτρέπει. Γιατί η ζωή τραβάει το νήμα της μόνο μπροστά. Μένει η γεύση της συνάντησης, ένα μικρό σημείο πάνω στις ευθείες, το μοναδικό κοινό σημείο άγνωστο για άλλους, γνώριμο μόνο για δύο. Είμαστε όλοι φτιαγμένοι από πολλά μικροσκοπικά σημεία κατά μήκος τις ευθείες της ζωής μας. Όμορφα μικρά σημεία ή κόμποι. Πολλές φορές ζηλεύω της παράλληλες ευθείες. Η άγνοια είναι ευλογία. Για τις τέμνουσες όμως γράφτηκε η ποίηση και η μουσική. Αυτές θυμόμαστε στο γρήγορο πέρασμα μας προς το άπειρο. Έγραψε η Νίνα Ιβάνοβα ΠΗΓΗ
Κατά καιρούς φτιάχνουμε το πρόγραμμά μας, σχεδιάζουμε τα πράγματα που έχουμε να υλοποιήσουμε σε ορισμένο χρονικό διάστημα και γενικά θέτουμε στους εαυτούς μας κάποια όρια. Καμιά φορά είναι προς το δικό μας όφελος αν συμβεί οτιδήποτε να πάρουμε το τιμόνι και να φτάσουμε στον προορισμό μας είτε από διαφορετικό μονοπάτι, είτε να επιστρέψουμε πίσω και να ξαναπροσπαθήσουμε εάν δεν νιώθουμε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε τα πράγματα ως έχουν. Όλα είναι μέσα στη ίδια τη ζωή, μια στραβή, μια αναποδιά… το αεροπλάνο έχει αναταράξεις, το πλοίο έχει φουρτούνες, όλα έχουν τα άκρα τους, το πάνω και το κάτω, το μπροστά και το πίσω, την ακμή και την παρακμή και έχουμε την εντύπωση ότι δεν μπορεί να μεταβληθεί μια κατάσταση; Οι καταστάσεις και τα προβλήματα είναι για να ξεπερνιούνται να μας κάνουν δυνατότερους, να ανεφοδιαζόμαστε με ενέργεια στα «εύκολα» και να την προβάλλουμε ενάντια των «δύσκολων» στιγμών της ζωής. Η ζωή δεν είναι τίποτε άλλο παρά μόνο στιγμές, στιγμές χαράς, στιγμές λύπης και χίλιων άλλων συναισθημάτων, αλλά και απαθών συμπεριφορών ενδεχομένως. Ας τη ζήσουμε στα άκρα της, να μετριάσουμε την απάθεια και την αναβολή όσων θέλουμε να κάνουμε, όσων ονείρων έμειναν σε ένα συρτάρι απραγματοποίητα. Δεν είναι μόνο η ζωή για προγράμματα, αλλά και για όνειρα.
Τα κακά συμβαίνουν για να μας υπενθυμίσουν ότι στα καλά πρέπει να είμαστε «εκεί».
Εν κατακλείδι, αν είσαι πάνω ή κάτω, την ίδια απόσταση έχεις από το μέσο του κύκλου και καθώς γυρίζει ο τροχός, ο κύκλος, αλλάζουν όλα. Σε μια συνθήκη, κατάσταση μπορεί να είσαι εσύ ο κυρίαρχος, σε άλλη οι προϋποθέσεις να ανταποκρίνονται σε κάποιον άλλο. Δεν είναι όλα για όλους, αλλά η ζωή είναι για όλους, Ζήσε! Μαρία Τιμοθέου ΠΗΓΗ
«Η Ανθρωπογεωγραφία ορίζεται ως η σχέση των ανθρώπινων ομάδων με τον γεωγραφικό περίγυρο, όπως αναφέρει ο Demangeon» (Derreau Max2004:σ.13) Ο Freidrich Ratzel (1939:194-196) θέλοντας να δείξει τον τρόπο με τον οποίο το φυσικό περιβάλλον (μορφολογία, κλίμα) καθορίζει τα κίνητρα των ενεργειών του ανθρώπου καθώς και τις πληθυσμιακές μετακινήσεις, βρίσκει στον ορεινό χώρο το κατάλληλο πεδίο προκειμένου να αποδείξει τις απόψεις του, αφού σ’ αυτόν οι επιδράσεις της φύσης ασκούνται με την μεγαλύτερη ένταση. Όπως λέει ο ίδιος, η επίδραση του εδάφους καθορίζει τα ανθρώπινα πεπρωμένα.
Απ’ το Συνέδριο στα Φουρνά. Στο βήμα ο Γεώργιος Κ. Γιαννίτσαρης
Oι άνθρωποι μετακινούνται καθημερινά. Ετήσια ή πιο μακροχρόνια. Τα εμπορεύματα μετακινούνται και αυτά, όπως επίσης και οι πληροφορίες και τα μέσα πληρωμής. Σε γενικές γραμμές, αυτές οι μετακινήσεις πραγματοποιούνται ακολουθώντας το δρόμο της ελάχιστης δράσης, τον άριστο δρόμο, που δεν είναι πάντα ο βραχύτερος, αλλά είναι συχνά συντομότερος ή λιγότερο δαπανηρός. Ο μελετητής μπορεί να εντοπίσει θέσεις, που να ικανοποιούν τους όρους του φυσικού σχεδιασμού: φυσική οχύρωση, καλός προσανατολισμός, γειτνίαση υδάτινων πόρων, ισορροπημένη απόσταση ανάμεσα στις θερινές και χειμερινές κτηνοτροφικές ζώνες, μικρή απόσταση από τη γεωργική ζώνη, κομβική θέση στο οδικό δίκτυο της περιοχής, ισχυρές σχέσεις συγγένειας ή καλής γειτονίας στην περιοχή και άλλα. Ο Βασίλης Νιτσιάκος λέει ότι «η σχέση των τοπικών κοινωνιών με το φυσικό περιβάλλον δεν διαμορφώνεται μόνο στη βάση ενός «διαλόγου», που αναπτύσσεται ανάμεσά τους, αλλά σε μεγάλο βαθμό καθορίζεται από το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται» (Νιτσιάκου Βασίλη2008:215). Η πρωτεύουσα του τέως Δήμου Φουρνά Ο οικισμός Φουρνά (1) βρίσκεται σε υψόμετρο 840 μέτρων, στη συμβολή τριών υδάτινων ροών: (ρέμα Αφωρεσμένα), απ’ τον όγκο της Βουλγάρας, ύψους 1.631 μ., (ρέμα Σερμετζέλη) απ τον όγκο του Τρίκορφου, ύψους 1.437 μ., (ρέμα Μπαρμπάτα), απ’ τα Λυκομνήματα, ύψους 1.515 μ.
Περί της προέλευσης της ονομασίας Φουρνά, ο Χαράλαμπος Χατζηθάνος στήριξε την προέλευση του ονόματος Φουρνά, γράφοντας, ότι στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, στο πέρασμα εκείνο – όπου η θέση του οικισμού -, υπήρχε ένα μονάχα κτίσμα, φούρνος, που έψηνε ψωμί, για να εξυπηρετεί τους ταξιδιώτες που διέρχονταν απ΄ εκεί και εξ αυτού ονομάστηκε η τοποθεσία «στου φουρνά».
Το παντοπωλείον του Κων/νου Φλέγκα στο Κλειστό
Οι Τούρκοι αποκαλούσαν τον οικισμό Κιοστάν΄ ή Κιοστένι = πρωτεύουσα, προσδίδοντας τη βαρύτητα ενός ιδιαίτερου οικισμού. Πράγματι εδώ ήταν η έδρα του κοτσάμπαση και του λογοθέτη της περιοχής. Σ’ αυτή την εποχή της προ-επαναστατικής και επαναστατικής περιόδου του ΄21, σημειώνεται και η μεγαλύτερη πρόοδος του Φουρνά. O Ιωάννης Νεράντζης στην εισήγησή του «εντοπισμένες αρχαιολογικές θέσεις, οικισμοί οχυρωμένοι και ανοχύρωτοι, στο νομό Ευρυτανίας σε αντιστοιχία με τα ονόματα σημερινών χωριών», στου Φουρνά αναφέρει τις θέσεις: «Αμόρια» ή «Μόρια» και τη θέση «Προφήτης Ηλίας» (Νεράντζη Ιωάννη2007:σ.62). Η κορφή Λυκομνήματα ή Προφήτης Ηλίας, ύψους 1.515 μ., δεσπόζει του χώρου, επικοινωνεί με τον όγκο της Βουλγάρας μέσω του αυχένα Ζαχαράκη και ελέγχει κάθε κίνηση από βόρεια και νότια, μέχρι το άλλο διάσελο, αυτό του Αγίου Νικολάου Τυμφρηστού. Υδάτινες ροές, χαμηλό υψόμετρο, χειμερινές ανθρώπων κινήσεις και γύρω ορεινοί όγκοι, υψηλό υψόμετρο με τα περάσματά τους, καλοκαιρινές συνήθως επιλογές.
Με σημείο αναφοράς του Φουρνά, καταγράφονται οι ανθρώπινες κινήσεις προς τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Ας τις δούμε πιο αναλυτικά:
Συναντηθήκαμε στο χωριό Κλειστό
1. προς τα βόρεια Εδώ πρωταγωνιστούν τα ορεινά, με τα υψηλά περάσματα, τα διάσελα, οι «δρόμοι των βουνών». «Στην διαδρομή από τον Κλειτσό μέχρι το χωριό Νεράιδα, αυτή διέρχεται απ’ τις δυτικές πλαγιές του ορεινού όγκου της Βουλγάρας, ύψ. 1.654 μ. Το όνομά της οφείλεται στην πανωλεθρία που έπαθαν από τους ντόπιους κοντά στον οικισμό Κορίτσα οι Βούλγαροι του Σαμουήλ στα 996 μ.Χ., όταν νικημένοι στη Λαμία από τον βυζαντινό στρατηγό Νικηφόρο Ουρανό, προσπάθησαν να υποχωρήσουν και να απεγκλωβιστούν απ’ την περιοχή». (Σύγχρονη γεωγραφία – Άτλας της Ελλάδας, τ. Β΄, σ.618) «..στην τοποθεσία (Τριφύλλια) είχε τα κονάκια του και ξεκαλοκαίριαζε τα πρόβατά του ο τσέλιγκας Γαλανός. Στο ίδιο μέρος λημέριαζε και ο Κατσαντώνης με τα παλικάρια του. Ο Γαλανός που ήταν πιστό όργανο του κοτζάμπαση Τσολάκογλου της Ρεντίνας, τροφοδοτούσε αναγκαστικά τον Κατσαντωναίϊκο ασκέρι, αλλά κρυφά ειδοποίησε τον δερβεναγά της περιοχής Ιλιάσμπεη». [Αγραφιώτη Ν. Γεωργίου2005: Σαρακατσιαναίοι κλεφταρματολοί και το δημοτικό τραγούδι, σ.35, Αθήνα]. «Απ’ τις αναρίθμητες παλικαριές του Κατσαντώνη καταθέτω μόνο τη νικηφόρο μάχη του στο στενό της Τριφύλλιας με τους 300 άντρες του ντερβέναγα, Ελιάζ – μπέη, τον οποίο σκότωσε με τα χέρια του. (Yemeniz σ. 34)». [Σπανδωνίδη Ειρήνη1939:Τραγούδια της Αγόριανης (Παρνασσού), σ.228, εκδ. Πυρσός Α.Ε., Αθήνα] «..Ο Καραϊσκάκης με τα παλικάρια του, φτάνουν νύχτα στην Καστανιά Καρδίτσας και τραβάνε στο Κλειτζό (διερχόμενοι απ τον αυχένα Τριφύλλια) και περνάνε αντίκρυ στο μοναστήρι της Βράχας, θέση δυνατή σιμά στο Καρπενήσι. Ο Ράγκος κι οι Τούρκοι κινάνε από τρία μέρη ενάντια τους. Άλλοι από Ρεντίνα, άλλοι από Κλειτσό και άλλοι από Φουρνά». [Παπαδόπουλου Κων/νου2007:«Η τραγική πορεία του Καραϊσκάκη στην Ευρυτανία του 1824», σ. 288 στο Πρακτικά συνεδρίου: Η Ευρυτανία στις περιγραφές Ελλήνων και ξένων περιηγητών από την αρχαιότητα ως την εποχή μας, εκδ. ΕΥ.Κ.Ε.Σ.Ε.] Κάτι απ’ την νεότερη ιστορία του τόπου μας. Η πορεία του αποσπάσματος του Δημοκρατικού Στρατού απ’ τα Άγραφα στον Γράμμο, με τον Χαρ. Φλωράκη, στα 1949 ξεκίνησε απ’ τη Βράχα, πέρασε τον ποταμό Μέγδοβα και συνέχισε το «δρόμο των βουνών». [Τριαντάφυλλου Α. Γεροζήση2004: Επίλεκτο απόσπασμα 1ης Μεραρχίας ΔΣΕ Φλωράκη-Μπελογιάννη-Παπαγεωργίου, Γράμμος-Άγραφα-Μουργκάνα, Αύγουστος-Σεπτέμβρης 1949, σ.88, εκδ. Σύγχρονη εποχή]
Και στα τελευταία του εμφυλίου «..το τμήμα του Παύλου Μπέικου, εκ Κλειτσού Ευρυτανίας προωθήθηκε στην περιοχή Κλειτσού – Βράχας. Τέλη Μαρτίου, 1950, μικρές ομάδες ανταρτών περιφέρονταν στα δάση της Βουλγάρας» [Ψημμένου Τάκη1985: Αντάρτες στ΄ Άγραφα (1946-1950), αναμνήσεις ενός αντάρτη, σ.415, 420, εκδ. Σύγχρονη εποχή, Αθήνα
Αγναντεύοντας την κορφή Τσούκα, ύψ. 1.321 μ. απ’ το Μοναστήρι του Σωτήρα μεριά
2. Προς τα νότια Απ’ το Δήμο Φουρνά, προσέγγιζαν τη πρωτεύουσα της Ευρυτανίας, το Καρπενήσι, από δυο μεριές, κυκλώνοντας τον όγκο του Βελουχιού (Τυμφρηστού): Η μια κίνηση ακολουθούσε το ρέμα Σερμετζέλη, Βρωμόβρυση 1.300 μ., Τσούκα, 1.346 μ., Πετσαλούδα 1.363 μ., Άγιοι Απόστολοι, αυχένας Τυμφρηστού, Καρπενήσι και απ την άλλη μεριά και η άλλη, Χαμηλά απ’ τον Ταυρωπό, μέσω των χωριών Δομιανοί, Παυλόπουλο, Στένωμα, Άγιος Αθανάσιος, Καρπενήσι Μια ακόμη κίνηση προς τα νότια. «Προπολεμικά, είχε γίνει μια μεγάλη προσπάθεια για τη δασική εκμετάλλευση του δάσους Φουρνά, με την ολοκλήρωση της δασικής οδού Μακρακώμης – Φουρνά και την ίδρυση εργοστασίου στη Μακρακώμη. Φυσικά η ολοκλήρωση ενός τέτοιου δρόμου επιλέχτηκε για να εξυπηρετήσει ευρύτερα τους κατοίκους των δήμων Κτημενίων και Δολόπων. Δυστυχώς η μη ολοκλήρωση συνέπεσε με την κήρυξη του πολέμου και οι αρχές κατοχής λήστεψαν την ξυλεία και εκμεταλλεύτηκαν το μοναδικό αυτό εργοστάσιο». (Γούλα Γεωργ. Δημοσθένη1946:74). Ο ορεινός όγκος της Βουλγάρας διαθέτει βοσκήσιμες εκτάσεις, που «κρατούσαν» τους γηγενείς κτηνοτρόφους και βλάχους που ξεκαλοκαίριαζαν με τα κοπάδια τους. Συγκεκριμένα η κοινότητα Κλειτσού διατηρούσε αξιόλογη νομαδική και οικόσιτη κτηνοτροφία μέχρι τα πρόσφατα χρόνια. Πέρα απ’ τους γηγενείς Αγραφιώτες κτηνοτρόφους, στο Δήμο Φουρνά ανέβαιναν απ’ τα νότια και ανατολικά και οι μετακινούμενοι Σαρακατσαναίοι νομάδες, όπως, οι: Σπύρου Καλέ, Κατσαβριά Νίκου και αδελφών Λέντα, σύμφωνα με τις προπολεμικές καταγραφές της Αγγελικής Χατζημιχάλη. [Χατζημιχάλη Αγγελική1957: Σαρακατσάνοι, παράρτημα,. Στατιστικοί πίνακες, σ.30-32].
Στην μελέτη μας, καταγράψαμε τις κινήσεις των μετακινούμενων κτηνοτρόφων οι οποίοι απ’ την Λαμία, ακολουθώντας τη ροή του Σπερχειού ποταμού, διέρχονταν απ την Μακρακώμη – Βίτωλη – Ροβολιάρι – Ράχη Λυκομνήματα ή (Προφήτης Ηλίας) και έφταναν στη Βουλγάρα. Αργότερα, γι’ αυτή τη διαδρομή χρησιμοποιούσαν το τραίνο απ’ τη Λειβαδιά μέχρι τον Σ.Σ. Λιανοκλαδίου.
Η Ι. Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος του οικ. Βράχα
3. Κατά τα δυτικά.. Οι κινήσεις αυτές είχαν να κάνουν με το «όπως πάνε τα νερά» του Καμπύλου ή Μέγδοβα ποταμού. Ο διακεκριμένος Φουρνιώτης, Γιαννάκης Κωστάκης ή Κωστάρας «έχασε μία περιουσία καθώς και τα περισσότερα ζώα του. Όσες από τις αγελάδες του διασώθηκαν τις μετέφερε στο Μεσολόγγι για να χρησιμεύσουν στη διατροφή του ελληνικού στρατού στο Μακρυνόρος» (Παπακαρυά Κ. Δημ.1992:216) Κάτι ακόμη, η Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρα Βράχας, ανεγέρθη το 1745 και στην εποχή της ακμής της η μονή χαρακτηριζόταν ως «κοινόν πανδοχείον». Στην μονή εύρισκαν φιλοξενία όχι μόνο διερχόμενοι αγωγιάτες και κάθε λογής επισκέπτες, αλλά και τρομεροί κλέφτες και ληστές από διάφορες περιοχές. Η μονή είχε σημαντική κτηνοτροφική περιουσία, [Γ.Α.Κ., φάκ. 194, έγγρ. 1-54], αλλά και κτήματα στο χωριό Βράχα και στο Μεσολόγγι, όπου ξεχείμαζαν τα κοπάδια της». [Γκιόλια Α. Μάρκου1999: Ιστορία της Ευρυτανίας στους νεότερους χρόνους (1393-1821), σ. 405-6, εκδόσεις Πορεία, Αθήνα]. Στην δικαιοδοσία του Δήμου, εκτός των γηγενών κτηνοτρόφων, ο τόπος συντηρούσε και μεταβατική κτηνοτροφία. Οι μετακινούμενοι βλάχοι (Σαρακατσαναίοι), ξεχείμαζαν στο κάμπο του Μεσολογγίου και την Άνοιξη ανέβαιναν στα βοσκοτόπια του δήμου, ακολουθώντας τη ροή του ποταμού. Έτσι, π.χ. απ το μοναστήρι της Βράχας, οι άνθρωποι κατευθύνονταν παραποτάμια στις: Λογγιές (κάτω απ το χωριό Έλσιανη), στη γέφυρα Παπαδιάς, γεφύρι Βίνιανης, γέφυρα Ταυρωπού «Σίδηρα», (συμβολή ρέματος Καλεσμενιώτικου με Ταυρωπό) και άντε πιο κάτω ακολουθώντας το «μεγάλο ντερβένι». (Λουκόπουλου Δημητρίου1930:127).
Στα δυτικά, ο κάμπος του Μεσολογγίου, εκτός του χειμαδότοπου, είχε και το αλάτι, μονοπωλιακό είδος στην Ευρυτανία και οι κάτοικοι πηγαινοέρχονταν στον κάμπο για να το προμηθευτούν: Η τιμή του αλατιού – τους καλοκαιρινούς ιδιαίτερα μήνες, που έρχονταν οι βλάχοι στα βουνά τους – ανταλλάσσονταν «δύο αλάτι με μια οκά καλαμπόκι».
Εξωτερικές τοιχογραφίες στην πρόσοψη του Ι.Ν. Μεταμορφώσεως του Σωτήρος
4. Στα ανατολικά Η διαχωριστική γραμμή, που αποτελούσε και την οριοθετική τότε γραμμή Ελλάδας-Τουρκίας, μετά το 1830, ξεκινούσε: απ’ το γεφύρι του Κοράκου επί του Αχελώου και έφτανε μέχρι την κορυφογραμμή Ίταμου – Καπροβούνι – Βουλγάρα – Ζαχαράκη. Η τοποθεσία Ζαχαράκη, με τον αυχένα της δημιουργεί οροπέδιο εκεί που σμίγουν και διαχωρίζονται οι νομοί, στα τρία σύνορα: Φθιώτιδας, Ευρυτανίας και Καρδίτσας. Πήρε το όνομά της απ’ την βρύση που έκτισε ο Κώστας Ζαχαράκης εκεί (πριν ονομάζονταν Κονιαρόβρυση). «Γνωρίζουμε ότι οι ληστές του 19ου αιώνα συγκεντρώνονταν σε τόπους με ιδιαίτερα οικο-γεωγραφικά χαρακτηριστικά, όπου ασκούνταν συγκεκριμένες οικονομικές δραστηριότητες: είναι ο ορεινός όγκος της νομαδικής κτηνοτροφίας, των απομονωμένων οικισμών, των δυσπρόσιτων περιοχών, ο χώρος των «διαβάσεων». Τα βουνά είναι ο χώρος των ληστών, αλλά όπου υπάρχουν βουνά δεν υπάρχουν πάντα ληστές». [Κοταρίδη Γ. Νίκου1993: Παραδοσιακή επανάσταση και εικοσιένα, σ. 296, σειρά Θεωρία και κοινωνία, εκδ. Πλέθρον] Ένα παράδειγμα, τον Μάιο του 1856, ο Ντρέλας με 25-30 συντρόφους αναφέρεται στο δήμο Κτημενίων (Φουρνά) στη στάνη του τσέλιγκα Ταμπαλέξη, από όπου πήρε τρόφιμα και δύο συγγενείς του τσέλιγκα αιχμαλώτους. Πληγώθηκε στο γόνατο και κρυβόταν με ένα σύντροφό του σε σπηλιά έξω από το χωριό Κλειτσού [ΓΑΚ, υπ. Εσωτ. Φ. 164, υπ. Εσωτ. Προς βασιλιά, 1 και 5 Ιουλίου, 5 Αυγ. και 27 Σεπτ. 1856]. «Μια στράτα, που τράβαγε κλεψιμέϊκα ήταν κι αυτή που πάει στη Θεσσαλία. Τάγερναν πίσω τη ράχη Όθρυ και σύρε να τα βρεις» (Λουκόπουλου Δημητρίου1930:209)
«..μετά το 1960, όπου οι μετακινούμενοι κτηνοτρόφοι μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν το τραίνο, φόρτωναν τα κοπάδια απ’ τον κάμπο της Κωπαϊδας και Θήβας, π.χ. Λειβαδιά και κατέβαιναν στην Καϊτσα (Σ.Σ. Αγγείων). Απ’ εκεί ανηφόριζαν δυτικά διερχόμενοι από τα χωριά: Κάτω Κτιμένη, Λουτρά Σμοκόβου, Βαθύλακκος, απ’ τα ανατολικά, ανέβαιναν για ξεκαλοκαιριό στα θερινά βοσκοτόπια των κορφάδων της Βουλγάρας (1.616 μ., 1.654 μ., 1.588 μ.)
Δροσιζόμαστε πριν αποχαιρετίσουμε το χ. Βράχα
Επίλογος
Με αφετηρία το οικιστικό τρίγωνο: Φουρνά – Κλειτσός – Βράχα (πρώην Δήμος Φουρνά), περπατήσαμε στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Ακολουθήσαμε τις κινήσεις ανθρώπων προς κάθε κατεύθυνση, που οι ανάγκες των χάραξαν και «δείξαμε» ότι του Φουρνά υπήρξε βασικά ένα «εσωτερικό», λόγω του ορεινού ανάγλυφου, σταυροδρόμι ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Οι άνθρωποι στην απομόνωσή τους κατάφεραν και «έκτισαν» τέτοια φυσικά και αρμονικά δεσμά με το φυσικό περιβάλλον, αλλά και αναμεταξύ τους λόγω του χώρου, που άντεξαν στο πέρασμα του χρόνου, γράφοντας την δική τους ξεχωριστή ιστορία. Έτσι ο πρώην δήμος Φουρνά, από κομβικό ανθρωπογεωγραφικό σημείο αναφοράς, αρχικά, αναδείχτηκε σ ένα σπουδαίο σταυροδρόμι πολιτισμικής κληρονομιάς» (Τάκη Ντάσιου, 21 Ιουλίου 2012).
Στο διάσελο της Αγίας ΄Αννης, τοποθεσία Τριφύλλια Κλειστού
Το οδοιπορικό, πριν και μετά το Συνέδριο Αφήνουμε πίσω μας την πόλη της Λαμίας, ακολουθώντας τη διαδρομή για Καρπενήσι. Φτάνουμε στον ΄Αγιο Γεώργιο αφήνουμε τη δημοσιά και κάνουμε αριστερά για Παλαιόκαστρο. Περνάμε τοποθεσία Κατσαντώνη και στην Τρικοκιά συναντάμε τον άλλο δρόμο που έρχεται απ’ το διάσελο Ράχες Τυμφρηστού (εικόνα Παύλου Μπακογιάννη). Πέφτουμε στην κωμόπολη Φουρνά, όπου το Συνέδριο. Συμμετέχουμε και παρακολουθούμε τις εργασίες του Συνεδρίου. Την επόμενη μέρα ακολουθώντας το Μέγα ρεύμα φτάνουμε στον οικ. Κλειστό, όπου στην πλατεία του συνοικισμού Κορίτσα, συνεχίζονται οι εργασίες του. Τόπος του στρατηγού Κατσιμήτρου (αγώνες Καλπακίου Ηπείρου, 1940). Χορεύουμε και τον παραδοσιακό χορό «Κλειστό», στον τόπο του. Την επομένη επισκεπτόμαστε τον οικισμό Βράχα, όπου συνεχίζουμε και ολοκληρώνουμε τις εργασίες του Συνεδρίου. Μετά, επισκεπτόμαστε την Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρα, ένα αριστούργημα, το Μέγα ρέμα ή Αφωρισμένα και παρατηρούμε-μελετάμε τα βράχια της Τσούκας. Πρέπει να επιστρέψουμε κιόλας. Αποφασίζουμε να γυρίσουμε από οικισμό Κλειστό, να ψηλώσουμε στο διάσελο Τριφύλλια, όπου το Σπίτι Διαβάτη και η Βρύση Γεωργίου Καραϊσκάκη και να γείρουμε κατά το Σαραντάπορο. Με βαριά καρδιά, γιατί δεν θέλουμε να ξεμακρύνουμε απ’ τον τόπο, το κάνουμε… «Νάμαστε καλά να ξαναγυρίζουμε». Τάκης Ντάσιος 22 Ιουλίου 2012 Παραπομπές (1) Φουρνά (έως 1940 Φουρνάς) στις πλαγιές του όγκου Λυκομνήματα, 1.519 μ. Αν. Αγράφων δήμου Φουρνάς Νομού Ευρυτανίας. Στα 1928 είχε 1.508 κατοίκους, 1940 > 1.591, 1951 > 1.103, 1961 > 1.228, 1971 > 869, 1981 > 945, 1991 > 734, 2001 > 757. Κλειστό και Κλειτσός (έως το 1995 Κορίτσα), υψ.920 μ. στις πλαγιές της Μάρτσας, 1867 μ. Δήμου Φουρνά, νομού Ευρυτανίας. Στα 1928 είχε 308 κατοίκους, 1940 > 1.248, 1951 > 864, 1961 > 223, 1971 > 185, 1981 > 194, 1991 > 152, 2001 > 171. Απέχει 55 χιλ. από το Καρπενήσι. Το Δ.Δ. Κλειστού αποτελείται από τους συνοικισμούς Πλάτανος, Μεσοχώρι, Μουσχιάδες, Κορίτσα Βράχα, η, υψ.880 μ., στις πλαγιές του όγκου Λελούλη, 1.344 μ. Αν. Αγράφων, δήμου Φουρνά νομού Ευρυτανίας, Στα 1928 είχε 805 κατοίκους, 1940 > 857, 1951 > 629, 1961 > 560, 1971 > 339, 1981 > 233, 1991 > 169, 2001 > 230. Απέχει 49 χιλ. από το Καρπενήσι. Ορεινοί όγκοι της περιοχής: Βουλγάρα, 1.653 μ. (όρια νομών Καρδίτσας –Ευρυτανίας) «Μεγάλος ορεινός όγκος στη νότια πλευρά του Ν. Καρδίτσης και στη ΒΑ πλευρά του Ν. Ευρυτανίας. Αποτελεί τμήμα του οροσυμπλέγματος των Αγράφων και της Νότιας Πίνδου. Στα δυτικά χωρίζεται από το βουνό Κερασιά με τον αυχένα /διάβαση (1.340 μ.) στα Τριριγκαίϊκα, ενώ στα Α-ΒΑ εκτείνεται μέχρι το βουνό Αμάραντος, από το οποίο χωρίζεται με το διάσελο (830 μ.) της Αγίας Παρασκευής ή Μεγαλάκκας. Στα βόρεια χωρίζεται από το Καπροβούνι με αυχένα (1.020 μ.) και το ρέμα Πριόνι, ενώ στα νότια το ρέμα Αφωρισμένα το χωρίζουν από το ορεινό συγκρότημα Λυκομνήματα. Τα πετρώματά του είναι φλύσχης. Το βουνό είναι κατάφυτο από κέδρα, οξιές και έλατα. Η ψηλότερη κορφή είναι Βουλγάρα, 1.653 μ. Κάποιες άλλες ψηλές κορφές του, είναι: ΄Ανεμος, 1600 μ., Βουλγαρομνήματα, 1.586 μ., Κόρακας, 1.520 μ., Κουτρουλή ή Τάτση, 1.334 μ.Λέϊνα, 1.337 μ., Λεπενιώτη Βρύση ή Κεδρόσκαλα, 1.500 μ., Μεγάλη Ράχη 1.480 μ. -1.324 μ..Στα ΝΔ της κορυφής Τριαταρόγκια, ύψ. 870 μ. περίπου, δίπλα στο εκκλησάκι των Αγίων Αποστόλων, υπάρχει ένα μικρό καταφγύγιο ανάγκης, πληροφορίες στο τηλ. 24430-61192. Ανάβαση στην κορυφή μπορεί να γίνει από κάποιο σημείο (1.300 μ.) του δρόμου Φουρνά ή Φουρνάς –Ρεντίνα σε 0400ω. ή από τον οικσιμό Βαθύλακκος (Λακρέσι) μέσω Αγίων Αποστόλων, όπου πηγαίνει ορεινός χωματόδρομος σε 0430ω. περίπου» (Νέζη Νίκου2010: 240) Κερασιά, 1.615 μ. «Ορεινός όγκος στη ΒΑ πλευρά του Ν. Ευρυτανίας στα όρια με το Ν. Καρδίτσης. Στα δυτικά χωρίζεται από το βουνό Μάρτσα με τον αυχένα /διάβαση (1.170 μ.) της Αγίας ΄Αννας στα Τριφύλλια και τα ρέματα Μουχτούρη και Τριφυλλιώτικο, ενώ στα ανατολικά χωρίζεται από το ορεινό συγκρότημα της Βουλγάρας με τον αυχένα /διάβαση (1.340 μ.) στα Τριριγκαίϊκα και τα ρέματα Καρυόρρεμα και Βουλγάρας. Στα βόρεια και νότια ορίζεται από τα ρέματα Σαρανταπόρου και Μέγα αντίστοιχα. Αποτελεί τμήμα του οροσυμπλέγματος των Αγράφων και της Νότιας Πίνδου. Τα πετρώματά του είναι φλύσχης. Η ψηλότερη κορυφή είναι η Κερασιά, 1.616 μ. ΄Αλλες ψηλές κορφές της, είναι: Γιδόσταλος, 1.440 μ., Μαλορράχη, 1.240 μ. -1.120 μ. Λυκομνήματα,1519 μ. «Μεγάλο ορεινό συγκρότημα στη ΒΑ. πλευρά του Ν. Ευρυτανίας στο ΒΔ. άκρο του Νομού Φθιώτιδος και στη νότια πλευρά του Νομού Καρδίτσης. Από τον Τυμφρηστό (Βελούχι) χωρίζεται με τον αυχένα Κορομηλιές, 1.200 μ. Στα βόρεια χωρίζεται από το ορεινό συγκρότημα της Βουλγάρας με αυχένα στα 1.350 μ. και το ρέμα Αφωρισμένα Ανάβαση στην κορυφή Λυκομνήματα, 1.519 μ. – όπου πηγαίνει δρόμος – μπορεί να γίνει από τον αυχένα Ζαχαράκη, 1.330 μ. στα Ρέλια, απ όπου περνά ο δρόμος Φουρνάς – Ρεντίνα, σε 0300ω, περίπου» (Νέζη Νίκου2010:16) Μάρτσα. 1.688 μ. (όρια νομών Καρδίτσας –Ευρυτανίας) «ορεινός όγκος στη ΒΑ. πλευρά του Νομού Ευρυτανίας και στη νότια πλευρά του νομού Καρδίτσης. Βρίσκεται ανάμεσα στο ρέμα Σαρανταπόρου στα βόρεια, ποταμό Ταυρωπό (Μέγδοβα) στα δυτικά και Μέγα (Φουρνιώτικο) ρέμα στα νότια. Στα ανατολικά χωρίζεται απ’ τον όγκο Κερασιά, με τον αυχένα, 1.170 μ. της Αγίας ‘Άννας στα Τριφύλλια. Στην Μάρτσα, ανήκει και η ψηλή κορφή Τσούκα ή Τσούμα, 1.361 μ. Τα πετρώματά του είναι φλύσχης και ασβεστόλιθοι. Στην κορυφή Τσούκα έχουν ανοιχθεί παλαιότερα (13-08-1965, 4/5-06-1987) δυο αναρριχητικές διαδρομές. Ανάβαση στην κορφή μπορεί να γίνει από το διάσελο της Αγίας ΄Αννας, 1.170 μ. όπου το λεγόμενο «σπίτι του Διαβάτη» και απ’ όπου περνά ο δρόμος Κλειστόν (Κορίτσα ή Κλειστός) – Νεράϊδα (Σπινάσα) σε 0300ω. περίπου» (Νέζη Νίκο2010:171) Κόμπολος, (Κόμπιλο) 1.440 μ. «Ορεινός όγκος στη ΒΑ. πλευρά του νομού Ευρυτανίας ανατολικά του ποταμού Ταυρωπού (Μέγδοβα) και πάνω (ΝΔ) από τον οικισμό Βράχα. Από το βουνό Τρία Σύνορα στα ανατολικά χωρίζεται με τον αυχένα, 1.180 μ. της Τούρλας. Τα πετρώματά του είναι φλύσχης και λίγοι ασβεστόλιθοι. Υπάρχουν ψηλές κορφές, όπως Λελούλη ή Προφήτης Ηλίας 1.345 μ., Σπανός, 1.411 μ., Τούρλα, 1.268 μ. Ανάβαση στην κορυφή Κόμπολο, 1.440 μ. μπορεί να γίνει από κάποιο σημείο, 1.160 μ. του δρόμου Χόχλια (Κόχλια) – Βράχα σε 0200ω. περίπου». (Νέζη Νίκου2010:163) Τρία Σύνορα, 1.384 μ. Ορεινός ομαλός όγκος ανάμεσα στους οικισμούς: Χόχλια, Φουρνάς και Βράχα, όπου ορεινοί δρόμοι το διασχίζουν. Ορίζεται από τις υδάτινες ροές Γιαπούλου ρέμα και Αφωρισμένα. Η ψηλή κορφή Τρία Σύνορα, 1.384 μ. βρίσκεται ανάμεσα στις τοποθεσίες Πλατάνια και Καραστεργίου βρύση. «Τα Πετράλωνα είναι ωραίος και μαζεμένος οικισμός, κάτω από την κορφή Κόκκαλα, ύψους 1.439 μ.. Το επόμενο χωριό είναι Χόχλια, όμορφο, με πέτρινα σπίτια. Στο ύψωμα, από πάνω αναμεταδότης (πρόχειρος, μικρός). Μετά το χωριό ο δρόμος ψηλώνει και κρατιέται σε υψ. 1.000 μέτρων. Πάνω στον δρόμο, σπίτι, παράγκα, τοποθεσία Πλατάνια. Αριστερά άπλα και τα Αναγνωσταίϊκα καλύβια, ενώ στα δεξιά πινακίδα που σηματοδοτεί ένδειξη για Λαμία – αλλά δρόμος μάλλον διαβατός τους θερινούς μήνες. Στο διάσελο εικονοστάσι, Σταυρός Βράχας.. Αριστερά πέτρινη βρύση, τοποθεσία Στεφανίδια. Κατηφορίζουμε, όπου ευθεία, οδηγούμεθα στο χωριό Βράχα, αλλά ο δρόμος είναι κλειστός από πεσμένο κορμό δένδρου! Αδιέξοδο.. [εάν μπορούσαμε να συνεχίσουμε ευθεία, σε 1,8 χιλ. στις πλαγιές του δασωμένου όγκου Λελούλη, ύψ. 1344 μ. θα φτάναμε στο χωριό Βράχα]. Αποφασίζουμε, δεν έχουμε και πολλές επιλογές, στρίβουμε δεξιά και αφήνουμε το εικονοστάσι Άγιοι Πάντες. Γυρίζουμε στην τοποθεσία Στεφανίδια να κάνουμε δεξιά μέσω των βρυσών: Αρκουδόβρυση και Καραστεργίου διασχίζουμε το ορεινό – δασικό ανάπτυγμα των Τριών Συνόρων, ύψ. 1.384 μ., για να πέσουμε στην συνέχεια στο ρέμα Γιαπούλου. Μετά περνάμε το ρέμα Σερμετζέλη και μπαίνουμε στου Φουρνά, σωθήκαμε!.. Αυτά μπόρεσαν και έγιναν επειδή έχουμε LAND ROVER και οι δασικοί χωμάτινοι δρόμοι δεν είχαν προλάβει να μας αποκλείσουν, από χιόνια – όπως αυτός για τη Βράχα, από τον πεσμένο κορμό – ήμασταν προς στιγμή τυχεροί, γιατί την ίδια βραδιά τα χιόνια μας απέκλεισαν στο Σπίτι του Διαβάτη! (Από μια παλιά περιγραφή μου, 25 Νοεμβρίου 1988). Ενδεικτική Βιβλιογραφία
Μπέϊκου Γεωργούλα1979: Η λαϊκή εξουσία στην ελεύθερη Ελλάδα, β΄ έκδοση, τόμοι Α΄και Β΄, εκδ. Θεμέλιο
Νέζη Νίκου2010: Τα Ελληνικά βουνά, γεωγραφική εγκυκλοπαίδεια, τόμος 2, Ηπειρωτική Ελλάδα Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Θεσσαλία, ΄Ηπειρος, Μακεδονία, Θράκη, εκδ. Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας Αναρρίχησης – Κληροδότημα Αθ. Λευκαδίτη.
Σταματελάτου Μιχαήλ, Βάμβα Σταματελάτου Φωτεινή2012: «Γεωγραφικό λεξικό της Ελλάδας», για αυτή την έκδοση, Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη, ειδική έκδοση για την εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ
Μπουρδάρα Κέλλυ2012: «Η πολιτισμική προσφορά της περιοχής Φουρνά, Κλειτσού και Βράχας διαχρονικά», στο Ιστορία & πολιτισμός Δημοτικής ενότητας Φουρνά Ευρυτανίας, τόμος Α΄ σ.41-48, Πρακτικά Συνεδρίου
Ντζιώρα Β. Ηλία2012: «Οι εκ Φουρνά Διδάσκαλοι του Γένους, οι διδάξαντες Μαθηματικά και Φυσικές επιστήμες στις Σχολές των Αγράφων και εκτός αυτών, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, Τόμος Α΄ σ.49—80, Πρακτικά Συνεδρίου
Μουμπουρή Α. Ηλία2012: Το αρματολίκι των Αγράφων και ο Κώστας Λεπενιώτης -200 χρόνια από τη δολοφονία του στο Φουρνά»
Σιαξαμπάνη Σταύρου Ελένη2012: «Τα μεταβυζαντινά και νεότερα μνημεία στη Δημοτική ΄Ενότητα Φουρνά»
Πανευρυτανική ΄Ενωση2013:«Ιστορία & πολιτισμός Δημοτικής ενότητας Φουρνά Ευρυτανίας, τόμοι Α΄, και Β΄ Πρακτικά Συνεδρίου Φουρνάς, Κλειτσός, Βράχα 20-22 Ιουλίου 2012, Αθήνα
Προβόπουλου Γ. Ηλία2014: Ελεύθεροι στα δεσμά των Αγράφων, πώς μετά τη φοβερή δεκαετία του ΄40 οι άνθρωποι στη Νεράϊδα (Δολόπων) Καρδίτσας κατάφεραν και ανέστησαν το χωριό τους, σειρά: Μικρές Πατρίδες, εκδ. Παρουσία
Ως ανθρώπινα όντα, τείνουμε να συμπεριφερόμαστε και να αντιδρούμε διαφορετικά από άλλα άτομα και έχουμε διαφορετικούς τρόπους για να αντιμετωπίζουμε τα συναισθήματα και τον θυμό μας. Συχνά, μπορεί να είναι δύσκολο να αποφύγουμε τις συγκρούσεις και να εμποδίσουμε τον εαυτό μας από το να πει λόγια που πιθανώς θα βλάψουν αυτούς που αγαπάμε. Αλλά τίποτα δεν είναι τόσο σκοτεινό όσο φαίνεται- παρακάτω βρίσκονται λίγες τεχνικές που μπορούν να μας βοηθήσουν να ξεπεράσουμε τέτοιες δυσκολίες σε καθημερινή βάση. 1. Εστιάστε στο πρόβλημα Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Εστιάστε σε αυτό που συμβαίνει την συγκεκριμένη στιγμή και μην φέρνετε προβλήματα του παρελθόντος στο παρόν επειδή και το άλλο άτομο θα κάνει το ίδιο με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος διαμάχης και διαφωνίας. 2. Ακούστε το άλλο άτομο Πριν αρχίζετε να εκφράζετε την άποψη σας, προσπαθήστε να ακούσετε πρώτα. Πραγματικά όμως να ακούσετε, όχι μόλις τελειώσει το άλλο άτομο να ξεκινήσετε να μιλάτε ανεξαρτήτως από το τι είπε. Δοκιμάστε να μπείτε στην θέση του, να καταλάβετε την πλευρά του και να τονίσετε ότι γνωρίζετε πως νιώθει. 3. Η συμπόνια και ενσυναίσθηση Ο θυμός προκαλεί θυμό. Η συμπόνια και η ενσυναίσθηση από την άλλη, όπως καταλαβαίνετε, προκαλούν παρόμοια συναισθήματα. Ο εχθρικός και θυμωμένος τόνος θα κάνουν το άλλο άτομο να αντιδράσει ανάλογα αφού θα νιώθει πως δέχεται επίθεση. Προσπαθήστε να κάνετε το αντίθετο. Έτσι, θα νιώσει αρκετά ασφαλής ώστε να σας προσεγγίσει με τον ίδιο τρόπο. Κάντε το πρώτο βήμα! 4. Πείτε όχι στην παθητική-επιθετική συμπεριφορά Η έμμεση κριτική και οι διακριτικές προσβολές χαρακτηρίζουν αυτή την συμπεριφορά. Προσπαθήστε να την αποφύγετε επειδή είναι ανώριμο. Αν το άλλο άτομο αντιδρά με αυτόν τον τρόπο, πείτε το! Πείτε ότι αποδοκιμάζετε αυτόν τον έμμεσο θυμό και ότι είστε πρόθυμοι να μιλήσετε και να ακούσετε. Αν ο άλλος επιμένει σε αυτή τη συμπεριφορά, τότε το μόνο που μπορείτε να κάνετε είναι να τον αγνοήσετε. 5. Επικοινωνήστε Αν είστε πολύ θυμωμένοι, το καλύτερο είναι να περιμένετε λίγες μέρες για να ηρεμήσετε. Αλλά τότε, πρέπει να μιλήσετε με αυτό το άτομο που σας έκανε να θυμώσετε. Να είστε πολιτισμένοι, να μιλάτε ευγενικά και κάντε κατανοητή την οπτική σας. Να είστε αποφασιστικοί- θέστε ένα στόχο και δουλέψτε για να τον πετύχετε. Αν ο στόχος σας είναι να πετύχετε μια αμοιβαία κατανόηση, μην τα παρατήσετε μέχρι να το καταφέρετε. Απλώς κάντε υπομονή. Ο έντονος τόνος της φωνής και η κριτική δεν πετυχαίνουν τίποτα και προκαλούν αντίθετα αποτελέσματα. 6. Να είστε επιεικής Αυτό είναι πολύ δύσκολο τις περισσότερες φορές. Αλλά αν πραγματικά νοιάζεστε για το άλλο άτομο, θα πρέπει να είστε. Εστιάστε στο γεγονός πως όπως σας πλήγωσε εκείνο πιθανώς να έχετε κάνει το ίδιο- με λέξεις ή πράξεις σας. Αν και οι δύο εκφράσετε τα συναισθήματα σας και καταλήξετε στο γεγονός πως εξακολουθείτε να νοιάζεστε ο ένας για τον άλλον παρά τον θυμό σας, τότε η συγχώρεση φαίνεται να είναι το επόμενο λογικό βήμα. Δεν θα μπορείτε να πάτε παρακάτω μέχρι να το κάνετε. Το να μετατρέπετε τον πόνο σε θυμό δεν είναι η λύση, οπότε δοκιμάστε να καταλάβετε πρώτα τα συναισθήματα σας. Σιγουρευτείτε πως ο πόνος σας είναι δικαιολογημένος αλλά μην τον κάνετε πιο έντονο καθώς έτσι θα ακολουθήσει μόνο πόνος και περισσότερος θυμός. Δοκιμάστε να ακούσετε καλύτερα, να επικοινωνήσετε και να κατανοήσετε και το άλλο άτομο. Μαγεία Τ. ΠΗΓΗ
