Λίγο πριν συντελεστεί το μεγαλύτερο οικολογικό έγκλημα κατά της πόλης που στέρησε τα όνειρα που κρύβονταν πίσω από τα παιδικά μέτωπα.
Η αποξήρανση της λιμνοθάλασσας που εξαφάνισε τη γοητεία και τη μαγεία μιας από τις πιο γραφικές και ειδυλλιακές πόλεις της χώρας. (Η σπάνια αυτή φωτογραφία του Κίμωνος Ραφαηλίδη προέρχεται από τα Πολιτιστικά Αρχεία της «Διεξόδου» και απεικονίζει τα παιδιά να παίζουν ανέμελα σκαρφαλώνοντας στα ευκάλυπτα που υπήρχαν σε όλο το μήκος της «Περιμετρικής» και στις ράγες του τρένου που πήγαινε στο λιμάνι, μπροστά από την γαληνεμένη λιμνοθάσσα που αγκάλιαζε μέχρι το ΄70 και την ΒΟΡΕΙΑ πλευρά της πόλης.) Φωτογραφία του χρήστη Το Μεσολόγγι που έφυγε μέσα από τα Αρχεία της «Διεξόδου». ΠΗΓΗ: Το Μεσολόγγι που έφυγε μέσα από τα Αρχεία της «Διεξόδου»
Η οδός Καραμανλή είναι σήμερα το τελευταίο τμήμα που «τερματίζει» στον Μώλο της λίμνης των Ιωαννίνων. Η διαδρομή αυτή μπορεί να φαίνεται σήμερα σε όλους τόσο φυσική και αυτονόητη, γιατί αν μη τι άλλο είναι η βασική διαδρομή που συνδέει την πόλη με τη λίμνη, αλλά δεν ήταν πάντα έτσι. Εκατό χρόνια πριν, η οδός Καραμανλή δεν υπήρχε ούτε ως οδός ούτε ως οδωνύμιο. Στη θέση της οδού αυτού υπήρχε μια τάφρος, ένα χαντάκι (ένας χάνδαξ, σύμφωνα με το λεξιλόγιο της εποχής εκείνης), που προστάτευε το Κάστρο από τις εξωτερικές επιθέσεις τις δύσκολες εποχές της οθωμανοκρατίας. Πριν την απελευθέρωση της πόλης των Ιωαννίνων, το 1911, το Δημαρχείο Ιωαννίνων είχε πάρει τις πρώτες αποφάσεις του για την επιχωμάτωση μέρους του χαντακιού πέριξ του Κάστρου. Το έργο της επιχωμάτωσης της τάφρου -απαραίτητο για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας (λιμνάζοντα νερά κ.λπ.) ολοκληρώνεται τελικά γύρω στο 1920. Και κάπως έτσι έγινε ο δρόμος, ο οποίος κάποια στιγμή (μάλλον τη δεκαετία του '30) ονομάστηκε «οδός Σούτσου».
Ο «Καραμανλής» (ο Κωνσταντίνος Καραμανλής) προέκυψε ως οδωνύμιο τη δεκαετία του '50. Αρχικά, ήταν ο δήμαρχος της πόλης, Γρηγόρης Σακκάς, που έδωσε το όνομα του πολιτικού, όντας τότε υπουργός Δημοσίων Έργων, στην παραλίμνια οδό παρά τις αντιδράσεις της αντιπολίτευσης. Από κει «έφυγε» το 1963, επί δημαρχίας Χριστόφορου Κωσταδήμα. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής δεν ξεχάστηκε όμως. Η επαναφορά του στα οδωνύμια της πόλης έγινε επί των ημερών της χούντας. Ήταν τότε που η Σούτσου «έχασε» ένα τμήμα της και έγινε οδός Καραμανλή. Η οδός Καραμανλή σήμερα είναι ίσως το πιο τουριστικό κομμάτι της πόλης. Παράλληλα είναι και ένας από τους πιο παραδοσιακούς δρόμους. Από τη μια μεριά το Κάστρο και από την άλλη γιαννιώτικες κατοικίες, τα λεγόμενα «νοικοκυρόσπιτα», αρκετά από τα οποία σήμερα φιλοξενούν διάφορες εμπορικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες. Σε αυτά κατοικούσαν κάποτε άνθρωποι της μεσαίας κοινωνικής τάξης, καλλιεργημένοι και εύποροι, όχι όμως τόσο εύποροι ώστε να έχουν αρχοντικά.
Αγώνας ποδοσφαίρου στο γήπεδο της πλατείας Ομονοίας (1931), μεταξύ του ΠΥΡΡΟΥ και της Μικτής Δασκάλων (σκόρ 6-1), παρουσία πολλών φιλάθλων. Διακρίνεται ο τερματοφύλακας του ΠΥΡΡΟΥ Ιωάννης Νούσιας. Στο βάθος διακρίνεται το κτίριο του στρατοπέδου της VIII Μεραρχίας ΠΗΓΗ
Η Ήπειρος δεν έχει μόνο κουκλίστικα χωριά και τοξωτά γεφύρια –η φυσική ομορφιά συναγωνίζεται «στα ίσα» την ανθρώπινη δημιουργία σε μια από τις ωραιότερες περιοχές της Ελλάδας. Κι έχουμε επτά από τα θαύματά της για να το αποδείξουμε.
Το φαράγγι του Βίκου
Το δυνατό(τερο) χαρτί της περιοχής, το βαθύτερο φαράγγι του κόσμου –αμφισβητείται αυτός ο τίτλος, στις καρδιές μας και στο βιβλίο των ρεκόρ Γκίνες όμως ισχύει, οπότε θα τον χρησιμοποιούμε όσο θέλουμε.
Για να το εκτιμήσετε στο μεγαλείο του, πριν ξεκινήσετε να περπατάτε μία από τις φαντασμαγορικές διαδρομές που το διασχίζουν, προτείνουμε να το χαζέψετε πρώτα από ψηλά, από το παρατηρητήριο στη θέση Οξιά: Ένα φυσικό μπαλκόνι ενάμισι χιλιόμετρο πάνω από το μεγαλειώδες χάος του φαραγγιού, που απλώνεται «κάθετα» από κάτω σας, προκαλώντας ίλιγγο και κόβοντας την ανάσα. Εδώ θα φτάσετε οδηγώντας περί τα δέκα-δεκαπέντε λεπτά από το Μονοδέντρι, περνώντας μέσα από το επίσης φαντασμαγορικό Πέτρινο Δάσος και αφήνοντας το αυτοκίνητο εκεί που τελειώνει ο δρόμος, για να διανύσετε τα τελευταία 100 μέτρα ως το παρατηρητήριο με τα πόδια.
Ο Βοϊδομάτης που διασχίζει το φαράγγι του Βίκου
Το πρώτο από τα πράγματα που θα ακούσετε να λέγονται για τον Βοϊδομάτη, είναι πως πρόκειται για ένα από τα καθαρότερα ποτάμια της Ευρώπης –το νερό του είναι τόσο κρυστάλλινο, που οι μελέτες λένε ότι μπορείς να το πιείς. Η πραγματική μαγεία, όμως, βρίσκεται στην απόχρωσή τους, η οποία σε πολλά σημεία θυμίζει την κινηματογραφική Γαλάζια Λίμνη: Έχει αυτό το εξωτικό σμαραγδένιο χρώμα, που αυτή την εποχή αναδεικνύουν σε ακόμα εντυπωσιακότερο τα χρυσοκόκκινα δάση που το κορνιζάρουν.
Μέχρι την άνοιξη που θα έχει αρκετό νερό για ένα αξιοπρεπές rafting, τον απολαμβάνουμε περπατώντας στις όχθες του –πολλές από τις διαδρομές που διασχίζουν το φαράγγι του Βίκου περνούν δίπλα του. Μία από τις αγαπημένες μας είναι αυτή εδώ.
Η Βάλια Κάλντα
Γνωστή επί τω επισημοτέρω ως Εθνικός Δρυμός Πίνδου, η «Ζεστή Κοιλάδα» (όπως είναι η μετάφραση του βλάχικου ονόματός της) ενώνει την Ήπειρο με τη Μακεδονία και απλώνεται σε 69.000 στρέμματα μαύρων πεύκων και χρυσοκόκκινων αυτή την εποχή οξιών. Στα highlights της συγκαταλέγονται μαγευτικές τοποθεσίες όπως τα Κόκκινα Πεύκα με την πανοραμική τους θέα στην κοιλάδα, το Αρκουδόρεμα, με τα κρυστάλλινα νερά στην καρδιά του μαύρου δάσους, όπου οι καφέ αρκούδες σουλατσάρουν την άνοιξη όταν ξυπνούν από τον χειμερινό υπνάκο τους και, τέλος, το χωριό Βωβούσα, χτισμένο στις όχθες του Αώου, τον οποίο «στεφανώνει» με ένα πανέμορφο πέτρινο μονότοξο γεφύρι του 18ου αιώνα.
Έδωσε το όνομά του στο γλυκύτατο χωριουδάκι δίπλα του, που λέγεται απλά Καταρράκτης. Σε απόσταση δέκα λεπτών οδήγησης έξω από το χωριό, θα συναντήσετε το ξύλινο, ειδικά κατασκευασμένο μονοπάτι που οδηγεί στον υπέροχο καταρράκτη, τα νερά του οποίου πέφτουν ορμητικά από ύψος 110 μέτρων. Περπατώντας εδώ, θα έχετε την ευκαιρία να θαυμάσετε το φαντασμαγορικό του θέαμα από κάθε πιθανή γωνία. Επιστρέφοντας, αν βρείτε ανοιχτό το κιόσκι στην αρχή της διαδρομής, πιάστε θέση για καφέ ή μαγειρευτό φαγητό μετά πανοραμικής θέας στα γύρω τοπία.
Ο Αχέροντας
Την απάντηση στο γιατί, απ’ όλα τα ποτάμια της Ελλάδας, οι αρχαίοι ημών διάλεξαν το συγκεκριμένο για πύλη του κάτω κόσμου, την ανακαλύπτεις με το που θα τον αντικρίσεις: Θεόρατα, ολόλευκα βράχια υψώνονται κάθετα πάνω από τα πρασινογάλαζα, παγωμένα νερά του, που αναβλύζουν από κάθε σχισμή στους βράχους, δημιουργώντας αφενός ένα απόκοσμο βουητό και αφετέρου πολλά μικρά καταρρακτάκια ανάμεσα σε φουντωτά πλατάνια στις όχθες του. Το καλοκαίρι μπορείτε να τον διασχίσετε περπατώντας στο μεγαλύτερο μέρος του, με ειδικά παπουτσάκια που πωλούνται εκεί που αφήνετε το αυτοκίνητο. Αυτή την εποχή, μάλλον θα αρκεστείτε στο (υπερ)θέαμα από την όχθη του.
Τα σπήλαια του Περάματος και της Ανεμότρυπας
Το μεν σπήλαιο του Περάματος είναι ένα από τα πιο ξακουστά στην Ελλάδα: Λίγα μόνο χιλιόμετρα έξω από τα Γιάννενα, μετρά ενάμιση εκατομμύριο (!) χρόνια ζωής και είναι επισκέψιμο σε μήκος ενάμισι χιλιομέτρου. Το πλαισιώνουν μερικοί από τους πιο εντυπωσιακούς σταλακτίτες και σταλαγμίτες που έχετε δει ποτέ.
Το λιγότερο γνωστό σπήλαιο της Ανεμότρυπας βρίσκεται στα Τζουμέρκα, περί τα δέκα λεπτά έξω από τα Πράμαντα, και διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες εσωτερικές λίμνες στην Ελλάδα. Το αξιοποιημένο τμήμα του έχει μήκος 250 μέτρα και η διάρκεια της επίσκεψης είναι περίπου 25 λεπτά, αλλά οι εντυπωσιακοί σταλακτιτικοί και σταλαγμιτικοί σχηματισμοί του ενδέχεται να σας κρατήσουν καθηλωμένους για αρκετά περισσότερη ώρα.
Ως «αλπικές λίμνες» θα βρείτε στις εγκυκλοπαίδειες αυτές τις λίμνες με το παραμυθένιο όνομα και το ακόμα πιο παραμυθένιο τοπίο, που φωλιάζουν στις κορυφές… των κορυφών της Πίνδου. Οι Δρακόλιμνες είναι πέντε, με γνωστότερη εκείνη στην κορυφή της Γκαμήλας (αλλιώς Τύμφης) στα 2.497 μέτρα υψόμετρο, και εκείνες στον Σμόλικα, τον Γράμμο, το Μαυροβούνι και το Περιστέρι να συμπληρώνουν την πεντάδα. ΠΗΓΗ
Είναι τόσο μεγάλη, που κάποτε την ονόμαζαν «πέλαγος». Είναι τόσο καλά κρυμμένη στο βύθισμα ανάμεσα στα όρη Παναιτωλικό και Αράκυνθο, ώστε παρέμεινε μοναχική και άγνωστη στον περισσότερο κόσμο.
Είναι τόσο ιδιαίτερη, ώστε αξίζει να τη γνωρίσετε από κοντά: Είναι η λίμνη Τριχωνίδα ή Απόκουρος και είναι η μεγαλύτερη λίμνη της Ελλάδας.
Εάν σταθείς στην όχθη της και κοιτάξεις τριγύρω, δεν διακρίνεις παρά μονάχα νερό, όσο φτάνει το μάτι. Τα περίπου 100 τετραγωνικά χιλιόμετρα της υδάτινης επιφάνειάς της ποτίζουν εδώ και αιώνες χωράφια, ελαιώνες και κάμπους με εσπεριδοειδή. Γι’ αυτόν τον λόγο και η ανθρώπινη παρουσία γύρω από τη λίμνη παρέμεινε σταθερή μέσα στον χρόνο. Οι πρώτοι κάτοικοι της Αιτωλίας, όπως ονομαζόταν η περιοχή στην αρχαιότητα, ήταν οι Κουρήτες, και τους ακολούθησαν οι Ιωνες, οι Επειοί, οι Βοιωτοί και οι Αιολείς. Οι πιο πιστοί κάτοικοι της Τριχωνίδας ήταν και είναι οι ψαράδες που ακόμα και σήμερα ρίχνουν τα δίχτυα τους στα βαθιά, καθαρά νερά της, αναζητώντας τη νόστιμη, λιμνίσια αθερίνα, που υπάρχει μόνο εδώ.
Η Τριχωνίδα γειτονεύει με μια άλλη, μικρότερη και ακόμα πιο άγνωστη λίμνη, τη Λυσιμαχία. Τις δύο λίμνες χωρίζει μια λωρίδα γης πλάτους δύο χιλιομέτρων.
Γύρω της είναι χτισμένα καμιά εικοσαριά χωριουδάκια, άλλα περιποιημένα και γεμάτα ζωή και άλλα εγκαταλειμμένα στην τύχη τους, με φύλακες λιγοστούς γέροντες. Tα χωριά της λίμνης Τριχωνίδας, μπορεί να μη φημίζονται για την τουριστική τους υποδομή και το κοσμοπολίτικο περιβάλλον τους, διαθέτουν όμως πρωτόγονη ομορφιά και πολλά άγνωστα μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους με μεγάλο ενδιαφέρον.
Ο ασφαλτοστρωμένος δρόμος, που ολοκληρώνει τον γύρο της λίμνης, έχει μήκος περίπου 70 χιλιόμετρα και προσεγγίζεται εύκολα είτε από το Αγρίνιο είτε από τη Ναύπακτο. Ο γύρος της λίμνης δεν είναι μια προβλέψιμη παράκτια διαδρομή, όπως θα ανέμενε κάποιος. Ο δρόμος για κάποια χιλιόμετρα ακουμπά σχεδόν στο νερό και μετά χάνεται μακριά, ακολουθώντας μια διαδρομή «από χωρίου εις χωρίον». Πολλά χωριά βρίσκονται στους πρόποδες του Αράκυνθου, ενός βουνού όμορφου και άγνωστου, που καλύπτεται μέχρι την κορυφή του με βελανιδιές και καστανιές. Τα χωριά είναι τριγυρισμένα από ελαιώνες και χωράφια, στα οποία κάποτε φύτευαν τα φημισμένα αγρινιώτικα καπνά, μια καλλιέργεια που σήμερα εγκαταλείπεται.
Ξεκινώντας από το Αγρίνιο, το πρώτο χωριό που θα συναντήσετε στις βορειοανατολικές όχθες της λίμνης είναι το Παναιτώλιο, πατρίδα του γλύπτη Χρήστου Καπράλου, με τα σπίτια του χτισμένα κατά μήκος του δρόμου. Στη συνέχεια, ο δρόμος περνάει μέσα από το Καινούργιο, που όπως λέει το όνομά του είναι ένα σχετικά νέο χωριό, το οποίο διατηρεί μερικά σπίτια του 18ου αιώνα, απομεινάρια του παλαιότερου οικισμού που ήταν χτισμένος στις όχθες της λίμνης. Το επόμενο μεγάλο χωριό της λίμνης είναι η Παραβόλα, από το κάστρο της οποίας ο Οδυσσέας Ανδρούτσος το 1821 κατόρθωσε να αποκρούσει τα στρατεύματα του Ομέρ Βρυώνη.
Σήμερα στο κάστρο, το οποίο δεσπόζει σε λόφο πάνω από το χωριό, υπάρχουν λείψανα των τειχών της αρχαίας πόλης του Βουκατίου, καθώς και ερείπια βυζαντινών πύργων. Στην κορυφή του ίδιου λόφου σώζεται ένα ακόμα σημαντικό βυζαντινό μνημείο της περιοχής, η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου, μια τρίκλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική. Από την Παραβόλα αξίζει να κάνετε μια μικρή παράκαμψη προς τα βόρεια για να βρεθείτε στο εγκαταλειμμένο πλέον μοναστήρι του Βλοχού, με θέα προς την Τριχωνίδα και τη Λυσιμαχία, αλλά και προς τις κορυφές του Παναιτωλικού. Από το μοναστήρι που χρονολογείται από τον 18ο αιώνα σώζεται σήμερα το καθολικό και τα κελιά.
Μερικά χιλιόμετρα μετά το χωριό, ο δρόμος στρίβει και πάλι προς την όχθη της λίμνης. Αφού περάσετε το χωριό Δουγρί, με το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου του 16ου αιώνα, θα βρεθείτε μέσα σ’ ένα πυκνό πλατανόδασος που εκτείνεται μέχρι το πανέμορφο χωριουδάκι της Μυρτιάς. Η Μυρτιά είναι γνωστή κυρίως για δύο λόγους: τα λουτρά και τον νερόμυλό της. Η πηγή η οποία αναβλύζει ιαματικά νερά βρίσκεται στην άκρη του χωριού και είναι γνωστή από το τέλος του 19ου αιώνα. Οι σημερινές εγκαταστάσεις των λουτρών δεν είναι ιδιαίτερα οργανωμένες, αλλά παρ’ όλα αυτά, ιδιαίτερα το καλοκαίρι, συγκεντρώνουν αρκετό κόσμο. Ο καλοδιατηρημένος νερόμυλος του χωριού, ο οποίος λειτουργεί αδιάκοπα από το 1771, κινείται χάρη στους μικρούς καταρράκτες που σχηματίζουν τα νερά του Διχαλορέματος κατεβαίνοντας από το βουνό. Η Μονή Μυρτιάς είναι ένα αξιοθέατο που αξίζει να δείτε, κυρίως για το καθολικό με τις τοιχογραφίες του Ξένου Διγενή (1491) και του Φράγκου Κατελάνου του 1539. Η Μονή λειτούργησε ως «κρυφό σχολειό» και ήταν κέντρο των μοναστηριών της επαρχίας Τριχωνίδας το 1835 όταν όλα τα μοναστήρια του Απόκουρου διαλύθηκαν. Νότια του νεκροταφείου του χωριού βρίσκεται το ασκηταριό της Ελεούσας, ένας υπέροχος σπηλαιώδης ναΐσκος με τοιχογραφίες του 14ου αιώνα. Από το ασκηταριό θα έχετε μοναδική θέα στη λίμνη. Κατεβαίνοντας στην παραλίμνια Κάτω Μυρτιά θα βρείτε ταβερνάκια, ένα ξενοδοχείο και τα Λουτρά, μια ιαματική πηγή, που ωστόσο έχει εγκαταλειφθεί και ερημώνει. Το χωριουδάκι της Αγίας Σοφίας, το οποίο θα συναντήσετε στη συνέχεια, φιλοξενεί ένα πραγματικά εντυπωσιακό μνημείο βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Πρόκειται για το σύμπλεγμα των ναών του Αγίου Νικολάου και των Ταξιαρχών του 13ου αιώνα, που είναι χτισμένοι με ογκόλιθους από το αρχαίο ιερό της Αρτέμιδος που προϋπήρχε εδώ. Λίγο πιο πέρα βρίσκονται τα ερείπια του ναού της Αγίας Σοφίας που χτίστηκε το 1296 από την Αννα Καντακουζηνού-Παλαιολόγου.
Το Θέρμο είναι το κεφαλοχώρι της Τριχωνίδας. Το παλαιό όνομά του ήταν Κεφαλόβρυσο και ήταν αρχικά εμπορικό και διοικητικό κέντρο, χτισμένο στη διασταύρωση των εμπορικών δρόμων που συνέδεαν την ορεινή Ναυπακτία, με την Ευρυτανία και την Αιτωλία. Σήμερα, το Θέρμο είναι ένα όμορφο και πολύ περιποιημένο χωριό, που διαθέτει αρκετές αξιόλογες επιλογές για διαμονή και φαγητό. Στο κέντρο του χωριού ξεχωρίζει η πλατεία του Κοσμά του Αιτωλού, με τα αιωνόβια πλατάνια και τα τρεχούμενα νερά, όπου τα καλοκαίρια, εκτός από το πανηγύρι στη μνήμη του Κοσμά του Αιτωλού, διεξάγονται πολλές ακόμα πολιτιστικές εκδηλώσεις. Ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από το χωριό. Πρόκειται για τον αρχαίο Θέρμο, με εντυπωσιακές στοές, ναούς, βάθρα ανδριάντων, δρόμους, κρήνες και πολλά αρχαιολογικά ευρήματα που στεγάζει το μικρό υποτυπώδες μουσείο που βρίσκεται εκεί. Ο Θέρμος ήταν η έδρα της πανίσχυρης Αιτωλικής Συμπολιτείας (ή Κοινό των Αιτωλών), η οποία εμφανίζεται τον 4ο π.Χ. αιώνα και είναι μια ομοσπονδία με ισότιμα μέλη όλες τις αιτωλικές κοινότητες.
Εδώ οι δημότες της Αιτωλικής Συμπολιτείας ψήφιζαν τα εκτελεστικά όργανα της συμπολιτείας σύμφωνα με τις αρχές της άμεσης δημοκρατίας. O θεσμός της διαιτησίας, αναγράφεται για πρώτη φορά χαραγμένος στις πλάκες των ψηφισμάτων του αρχαίου Θέρμου. Επίσης, υπήρξε θρησκευτικό κέντρο των Αιτωλών, μέσω της λατρείας του θεού Απόλλωνα.
Το χωριουδάκι Μέγα Δένδρο, που βρίσκεται βορειοδυτικά του Θέρμου, είναι η γενέτειρα του εθναπόστολου Κοσμά του Αιτωλού. Ο Κοσμάς ο Αιτωλός ήταν διάσημος δάσκαλος του Ελληνισμού τον 18ο αιώνα.
Από το Θέρμο μπορείτε εύκολα να επισκεφτείτε τα χωριά της ανατολικής πλευράς της λίμνης. Ξεχωρίζουν η Χρυσοβίτσα, κοντά στα ερείπια της αρχαίας πόλης των Κορόντων, και το Πετροχώρι.
Για να φτάσετε στα Σιταράλωνα, που βρίσκονται στις νοτιοανατολικές ακτές της λίμνης, μπορείτε είτε να ακολουθήσετε τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο που ξεκινά από το Θέρμο είτε να πάρετε τον παραλίμνιο χωμάτινο δρόμο που ξεκινά από τη Μυρτιά και συνεχίζει κατά μήκος της πανέμορφης ανατολικής όχθης.
Το οδοιπορικό σας στην Τριχωνίδα θα ολοκληρωθεί με την επίσκεψη στα χωριά της νότιας πλευράς της. Τα πιο ενδιαφέροντα απ’ αυτά είναι η Γαβαλού, γνωστή και από τις μάχες της Επανάστασης του 1821. Είναι το πιο μεγάλο κεφαλοχώρι εδώ, με 1.500 κατοίκους. Κάτω από ένα στέγαστρο βρίσκονται οι μνήμες των αρχαίων ενοίκων του τόπου, ένας ναός του Ασκληπιού. Η αρχαία πόλη που υπήρχε ήταν το Τριχώνιο, πατρίδα σπουδαίων στρατηγών της Αιτωλικής Συμπολιτείας, όπως ο Σκόπας, ο Δωρίμαχος και ο Θόας.
Οι λίμνες Τριχωνίδα και Λυσιμαχία ανήκουν στο δίκτυο Natura 2000 και στην ουσία φιλοξενούν παρόμοια οικοσυστήματα. Η παραλίμνια βλάστηση στην Τριχωνίδα αποτελείται από αιωνόβια πλατάνια, ιτιές, φράξους, λεύκες, καβάκια, λυγαριές, κυπαρίσσια, δάφνες, πικροδάφνες, ευκαλύπτους, καλαμιές, βούρλα, ψαθιά, βαλτώδεις εκτάσεις και εσπεριδοειδή. Ο ζωικός της πληθυσμός αποτελείται από πολλών ειδών ψάρια, όπως δρομίτσα, τσουρούκλα, αθερίνα, κυπρίνι (γριβάδι), λουρογοβιός, χέλι, γουρνάρα, τριχωνοβελονίτσα, σαλιάρα, κουνουπόψαρο, γλανίδι, νανογωβιός.
Στα νερά της λίμνης διαβιούν ακόμη σπόγγοι, οστρακώδη και μαλάκια. Στα νερά των ρεμάτων, κυρίως στις εκβολές τους, ζουν αρκετά ψάρια όπως η μπούλκα, η μπριάνα, η λιάρα, η νιάσκα ή τσίμα. Εκτιμάται ότι οι αλιευόμενες ποσότητες ψαριών υπερβαίνουν τους 350 τόνους ετησίως. Η ορνιθοπανίδα της λίμνης είναι επίσης πολύ ενδιαφέρουσα. Εχουν παρατηρηθεί πάνω από 140 είδη πτηνών. Από αυτά, τα τριάντα είδη – τουλάχιστον – υπάγονται στα απειλούμενα και στα αυστηρά προστατευόμενα από την κοινοτική νομοθεσία.
Πολύ σημαντικοί για τη διατήρηση των υδρολογικών και περιβαλλοντικών συνθηκών της περιοχής είναι οι ασβεστούχοι βάλτοι οι οποίοι έχουν χαρακτηριστεί ως «οικότοποι προτεραιότητας» και δημιουργήθηκαν από αποθέσεις ιζημάτων και συσσώρευση νεκρού φυτικού υλικού. Χαρακτηριστικό των περιοχών που καταλαμβάνουν είναι το φυτό Κλάδιο, το οποίο οι ντόπιοι αποκαλούν «Κοψιά» εξαιτίας των κοφτερών φύλλων του. Στη περιοχή Αμπάρια στο χωριό Καινούργιο, δίπλα στις όχθες της Τριχωνίδας, σε ένα ανακαινισμένο παλαιό αντλιοστάσιο βρίσκεται το Κέντρο Περιβάλλοντος Τριχωνίδας.
Η Τριχωνίδα αιώνες τώρα δίνει δουλειά σε επαγγελματίες ψαράδες. Μετά την Κατοχή στη λίμνη ψάρευαν πάνω από 300 ψαράδες, όμως σήμερα ελάχιστοι συνεχίζουν την παράδοση από γενιά σε γενιά. Η Τριχωνίδα είναι πολύ πλούσια σε ψάρια, τα οποία γεννούν τα αβγά τους στη γειτονική, ρηχή Λυσιμαχία και στη συνέχεια περνούν στην Τριχωνίδα από ένα στενό κανάλι που συνδέει τις δύο λίμνες. Στην Τριχωνίδα ζουν 25 είδη ψαριών από τα οποία 16 είναι βρώσιμα και 1 1 ενδημικά στην Ελλάδα, ενώ ένα είδος ψαριού ζει μόνο εκεί: είναι ο νανογωβιός, ένα από τα μικρότερα σπονδυλωτά ζώα της Γης (τα ενήλικα θηλυκά έχουν 2 εκατοστά μήκος). Ομως, το πιο γνωστό, δημοφιλές και νόστιμο ψάρι της Τριχωνίδας είναι η γνωστή αθερίνα, που «μεταπήδησε» από τη θάλασσα στη λίμνη, προσαρμόστηκε και πλέον ζει εκεί. ΠΗΓΗ
1. Ευλογημένος από τη φύση, ο νομός Ευρυτανίας εντυπωσιάζει και ασκεί μια ακαταμάχητη έλξη στους φυσιολάτρες και όχι μόνο. Η παρθένα φύση, οι γεμάτες έλατα κορυφές , η συναρπαστική άγρια ομορφιά που εξιτάρει τις αισθήσεις , τα ποταμιά, οι λίμνες, οι καταρράκτες, τα φαράγγια καθώς και το άριστο κλίμα της περιοχής ανταγωνίζονται και δεν έχουν σε τίποτα να ζηλέψουν από τα μαγευτικά τόπια της Ελβετίας…! Όλος αυτός ο φυσικός πλούτος, θα σου χαρίσει μοναδικές στιγμές γαλήνης και ευεξίας και αποτελεί το σημαντικότερο λόγο για να επισκεφτείς το Ν.Ευρυτανίας. 2. Αν θέλεις να αναπνεύσεις τον καθαρότερο αέρα της Ελλάδας, και να ανανεώσεις τα πνευμόνια σου, κάνε ένα ταξιδάκι μέχρι εδώ! Σύμφωνα με έρευνες της UNESCO το Καρπενήσι και η περιοχή γενικότερα, είναι πρώτη στην Ευρώπη και πέμπτη στο κόσμο σε καθαρότητα περιβάλλοντος. (αν…δε γυρίσεις άλλος άνθρωπος γράψε μας!)
3. Για να εξερευνήσεις το «λουλούδι της Ευρυτανίας» το Καρπενήσι, και να σε συνεπάρει με την ιδιαίτερη ομορφιά του. 4. Για να κάνεις μια αναδρομή στο παρελθόν, καθώς όλα τα χωριά όπως και το Καρπενήσι, έχοντας τη δική τους σημαντική ιστορία, είτε από τα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης, είτε από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, έχουν άπειρα μνημεία και μουσεία για να θαυμάσεις. (Κάνε μια επίσκεψη στο Ιστορικό Μουσείο Βινιάνης, στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο του Μεγάλου Χωριού και στο ιστορικό μνημείο των Κορυσχάδων) 5. Για τους λάτρεις της πεζοπορίας, ο θεϊκός αυτός τόπος είναι ιδανικός, καθώς οι πεζοπορίες στις γεμάτες πλούσια βλάστηση διαδρομές, είτε στα μονοπάτια των χωριών είτε πλάι στον Καρπενησιώτη ποταμό, είναι πραγματικές εμπειρίες. 6. Η περίφημη λίμνη των Κρεμαστών, στη συμβολή του Αχελώου με τον Αγραφιώτη και το Μέγδοβα, είναι το μεγαλύτερο γαιόφραγμα της Ευρώπης, σε αφήνει εμβρόντητο μόλις αντικρίζεις το απρόσμενα γαλάζιο της χρώμα και είναι κάτι που σίγουρα σε τραβάει στο νομό!
Lovelove tip : αν πας καλοκαίρι, ρίξε και μια βουτιά για να δροσιστείς!
7. Για τους τολμηρούς που θέλουν να εκτοξεύσουν την αδρεναλίνη τους στο κόκκινο, εδώ προσφέρονται μια σειρά από δραστηριότητες όπως rafting στα νερά του Αχελώου και του Ταυρωπού , Kayak στο Καρπενησιώτη, Canoeing στον Κρικελοπόταμο στην περιοχή «Πανταβρέχει» με το γνωστό φαράγγι της, ορειβασία στον Τυμφρηστό, mountain bike και 4×4 jeep safari σε μια από τις τόσες διαδρομές. 8. Για να ανάψεις μια λαμπάδα ίσα με το μπόι σου, σε ένα από τα σημαντικότερα προσκυνηματικά κέντρα της Ορθοδοξίας, στην Ιερά Μονή της Παναγίας της Προυσιώτισσας! 9. Νιώσε εξερευνητής ανακαλύπτοντας, δύο από τα πλέον ξακουστά αξιοθέατα της Ευρυτανίας, το πανύψηλο φαράγγι «Πανταβρέχει» με τους μοναδικούς καταρράκτες του, κοντά στο χωριό Ρίσκα. (θα δίναμε τα πάντα για μια φωτογραφία σου εκεί!) και το φαράγγι της «Μαύρης Σπηλιάς», ένα από τα πιο όμορφα και εντυπωσιακά φαράγγια της Ελλάδας, ένα ονειρικό τοπίο που τα μάτια σου δε πρόκειται να ξεχάσουν ποτέ! 10. Για τους λάτρεις των χειμερινών σπορ, ο νομός ενδείκνυται πλήρως, καθώς το χιονοδρομικό κέντρο του Βελουχίου είναι από τα καλύτερα στην Ελλάδα.
11. Τα ξεχωριστά χωριά της Ευρυτανίας πρέπει σίγουρα να τα εξερευνήσεις! Με τη σπάνια ομορφιά τους, θα σε γοητεύσουν και θα σε μεταφέρουν σε άλλη εποχή! (κάνε εικόνα…παραδοσιακοί ξενώνες, απλόχερη δόση φύσης, φανταστικές χορτόπιτες και τυρόπιτες και γραφικές πλατείες με αιωνόβιους πλάτανους για την απόλυτη χαλάρωση)
12. Τέλος, για να δοκιμάσεις τα άριστης ποιότητας κρεατικά, τις πεντανόστιμες χειροποίητες πίτες, τους λαχταριστούς μεζέδες στα παραδοσιακά γραφικά καφενεία και το μοναδικό «μούρο» της Ευρυτανίας ,το πολύ δυνατό αυτό αλκοολούχο ποτό που παράγεται μόνο εκεί! (πρόσεχε όμως, σε παρακαλώ μη μεθύσεις). ΠΗΓΗ
1. Το χειμερινό κέντρο Παρνασού, το οποίο προσφέρει τις μαγευτικές εικόνες του βουνού σε συνδυασμό με πλήθος χειμερινών αθλημάτων αλλά και τρόπων αναψυχής-χαλάρωσης.2, 2. Ενημερωθείτε ιστορικά για την δράση των Σπαρτιατών, πραγματοποιώντας μια ολοκληρωμένη επίσκεψη στο Μνημείο του Λεωνίδα και των 300, στο κέντρο ενημέρωσης των Θερμοπυλών και στο Μνημείο των 700 Θεσπιέων.
3. Θα βρείτε την ευκαιρία να θαυμάσετε την πλούσια πολιτιστική μας κληρονομιά, αφού επισκεφτείτε το Αρχαιολογικό Μουσείο Λαμίας, το Αρχαιολογικό Μουσείο Αταλάντης και την Αρχαιολογική Συλλογή Ελάτειας.
4. Ξεκινήστε ένα πέρασμα από το όρος Όρθυς, έναν προορισμό οικοτουρισμού με πυκνή βλάστηση που αποτελεί καταφύγιο θηραμάτων και άλλων άγριων ζώων.
(Στο δρόμο για Παρνασσό via: @karageorgopoulos_)
5. Η πόλη της Λαμίας, απλωμένη στις πλαγιές του όρους Όθρυς, θα σας εντυπωσιάσει από τη φιλοξενία των κατοίκων της, τα όμορφα μαγαζιά της, αλλά και από την ωραιότητα του..γυναικείου φύλου. 6. Θα περάσετε για μια βουτιά από τις παραλίες που θα βρείτε στην περιοχή όπως είναι η παραλία Καλάμου, η παραλία κολύμβησης και η παραλία Αγίου Δημητρίου. 7. Για ένα εκμέκ και μια βουτιά επιβάλλεται μια στάση στα Καμμένα Βούρλα, αλλά και ένα πέρασμα από το μέρος που λάτρευε η Αλίκη Βουγιουκλάκη, το Θεολόγο.
info: αν είστε λίγο τυχεροί, δελφίνια θα σας κρατήσουν «συντροφιά» στα νερά του Μαλιακού.
8. Για να αναζωογονηθείτε και να ανακαλύψετε τις θεραπευτικές τους ιδιότητες, επισκεφτείτε τα θερμά λουτρά Πλατυστόμου, αλλά και αυτά της Υπάτης. 9. Τα τοπικά προιόντα και φαγητά θα απογειώσουν τις αισθήσεις σας, θα δοκιμάσετε χυλοπίτες και τραχανά, την ξακουστή «μαρτινέζικη» μυζήθρα, μήλα και φασόλια από την Παύλιανη, ψάρια και θαλασινά, ντόπια κρέατα, παραδοσικές πίτες, φρέσκο ζυμωτό ψωμί, και πλήθος γλυκών, όπως κουραμπιέδες, γλυκό του κουταλιού και γλυκά ταψιού. ΠΗΓΗ
Και ποιος δεν γνωρίζει τη Σιβιτανίδειο; Μια Σχολή, όπου τα παιδιά μαθαίνουν όλα τα τεχνικά επαγγέλματα. Περνώντας με τον ηλεκτρικό από την Καλλιθέα, το βλέμμα στρέφεται προς το επιβλητικό κτίριο, πάντα γεμάτο από νεαρούς και νεαρές εκκολαπτόμενους τεχνίτες. Έτος 1938 και η παρουσίαση της Σχολής γίνεται με αφορμή την πρώτη δεκαετία λειτουργίας της. «Ανάμεσα εις τα μορφωτικά ιδρύματα της Ελλάδος ξεχωριστήν όλως θέσιν κατέχει η Σιβιτανίδειος Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων που λειτουργεί εις την Καλλιθέαν. Εις την σχολήν αυτήν, που είνε και μοναδική εις το είδος της, συντελείται χωρίς διαφημιστικόν θόρυβον μία σπουδαιοτάτη εργασία, υψίστης κοινωνικής και εθνικής σημασίας, μία εργασία η οποία αξίζει να κινήση γενικώτερον το ενδιαφέρον του κοινού. Ένα σωρό πτωχά και αμόρφωτα παιδιά, εκπαιδεύονται εις διαφόρους τέχνας, λαμβάνουν την απαιτουμένην μόεφωσιν και τεχνικήν κατάρτισιν και βγαίνουν από εκεί μέσα μετά πάροδον 3-4 ετών, ικανοί τεχνίται και καλοί πολίται, χρήσιμοι εις τους εαυτούς των και την κοινωνίαν. Προτού όμως εκθέσωμεν την συντελούμενην εις την Σιβιτανίδειον εργασίαν, την οποίαν αντελήφθημεν κατά την επίσκεψίν μας εις την σχολήν, πρέπει απαραιτήτως να πούμε μερικά πράγματα διά την ίδρυσίν της. Την Σχολήν λοιπόν αυτήν ίδρυσαν οι Κύπριοι αδελφοί Λουϊζος και Βασίλειος Σιβιτανίδαι. Κυρίως όμως ιδρυτής είνε ο Βασίλειος, ο οποίος, αφου εκληρονόμησε τον αδελφόν του Λουϊζον, άφησε ολόκληρον την περιουσίαν του εις το Ελληνικόν Δημόσιον, ανερχομένην εις 80 περίπου εκατομμύρια δραχμών, υπό τον όρον να ιδρυθή και να λειτουργήση μία Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων, η οποία να φέρη τα ονόματα του αδελφού του και αυτού. Πράγματι η σχολή ιδρύθη και άρχισε να λειτουργή από του 1929 εις τα Πετράλωνα, εις το κτίριον ακριβώς όπου σήμερον το εργοστάσιον μπισκότων Παπαδοπούλου. Από του 1932 η σχολή λειτουργεί εις το ιδικόν της κολοσσιαίον κτίριον, το οποίον ευρίσκεται εις την Καλλιθέαν, ακριβώς προ του σταθμού του ηλεκτρικού σιδηροδρόμου. Η Σιβιτανίδειος είνε δημοσία σχολή, τελεί δε υπό τον έλεγχον του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας. Εδώ γίνονται δεκτά προς φοίτησιν παιδιά ηλικίας από 13-18 ετών, τα οποία απαραιτήτως πρέπει να έχουν τελειώσει το Δημοτικόν Σχολείον. Οι μαθηταί δεν πληρώνουν δίδακτρα, πληρώνουν όμως ένα μικρόν μέρος από τα έξοδα τα οποία καταβάλλει η σχολή δια την εκπαίδευσίν των. Κατά μέσον όρον ένας μαθητής στοιχίζει εις την σχολήν 8000 δραχμάς ετησίως. Από το ποσόν αυτό ο μαθητής πληρώνει μόνον 2500 δραχμάς. Κατ’ αρχήν όλοι οι μαθηταί φοιτούν επί ένα 6μηνον εις το προπαρασκευαστικόν τμήμα όπου διδάσκονται μαθηματικά, φυσικήν, ελεύθερον σχέδιον και άλλα. Από εκεί ανάλογα με τας επιδόσεις των, κατατάσσονται οι μαθηταί εις τα διάφορα τμήματα. Σήμερον εις την Σιβιτανίδειον λειτουργούν τα εξής τμήματα: Μεταλλοτεχνίας, Μηχανοτεχνίας και Μηχανοδηγών Ηλεκτροτεχνίας Οικοδομικόν Ξυλουργικής και Επιπλοποιϊας Γραφικών και Πλαστικών διακοσμητικών επαγγελμάτων Η σχολή είνε εφωδιασμένη με όλα τα απαραίτητα μηχανήματα δια την εξάσκησιν των μαθητών. Σήμερον εις την Σιβιτανίδειον φοιτούν 950 τακτικοί μαθηταί και 50 ελεύθεροι. Οι μαθηταί αυτοί πηγαίνουν το πρωί και φεύγουν το απόγευμα, διότι δυστυχώς δεν υπάρχει ακόμη εις την σχολήν οικοτροφείον. Εις την σχολήν λειτουργεί προς το παρόν μόνον συσσίτιον, από του προσεχούς όμως Σεπτεμβρίου θα λειτουργή και οικοτροφείον το οποίον θα δύναται να περιλάβη 250 μαθητάς, κυρίως εκείνους οι οποίοι έρχονται από τας επαρχίας και είνε υποχρεωμένοι να διαμένουν εις διάφορα δωμάτια πλησίον της σχολής. Οκτώ ώρας παραμένουν εις την σχολήν οι μαθηταί. Κατά το διάστημα αυτό, εκτός από τα μαθήματα και την πρακτικήν εξάσκησιν, οι μαθηταί έχουν και την ψυχαγωγίαν των, η οποία κυρίως είνε η μουσική. Εις την Σιβιτανίδειον υπάρχει ολόκληρον μουσικόν συγκρότημα το οποίον περιλαμβάνει χορωδίαν, μανδολινάταν και φιλαρμονικήν. Δέκα έτη λειτουργίας συμπληρώνει εφέτος η Σιβιτανίδειος, Και τα αποτελέσματα της λαμπράς διδασκαλίας, η οποία γίνεται εκεί μέσα, εφάνησαν από τους αποφοίτους, οι οποίοι ανέλαβον εργασίας εις διάφορα εργοστάσια. Συντομώτατα, χάρις εις την μόρφωσιν και την αντίληψίν των, από απλοί τεχνίται προήχθησαν εις αρχιτεχνίτας. Σήμερον οι απόφοιτοι της Σιβιτανιδείου είνε περιζήτητοι εις τας διαφόρους εργασίας, ουδείς δε εξ’ αυτών –και είνε χαρακτηριστικόν αυτό- παραμένει άνεργος και όλοι αμοίβονται καλύτερον πάντοτε από τους ελευθέρους τεχνίτας. Όπως τέλος μας εδήλωσε ο Γενικός Διευθυντής κ. Ηλιάδης, η Σιβιτανίδειος μέχρι σήμερον δεν επιβαρύνει καθόλου το κράτος συντηρουμένη εκ των ιδίων της πόρων. Είνε δε οι πόροι της αυτοί τα δικαιώματα τα οποία εισπράττει από τους μαθητάς και τα έσοδα εκ της πωλήσεως των διαφόρων επίπλων και μηχανημάτων, τα οποία κατασκευάζονται από τους μαθητάς. Ακριβώς όμως διά να μην αναγκάζεται να εκτελή διαφόρους ξένας παραγγελίας, πράγμα που γίνεται εις βάρος της διδασκαλίας, απεφασίσθη υπό της κυβερνήσεως να ενισχυθή η σχολή δι’ ετησίας επιχορηγήσεως. Από του προσεχούς έτους η Σιβιτανίδειος, χάρις εις την κρατικήν μέριμναν θα δύναται να επιδοθή με μεγαλυτέραν άνεσιν εις το ωραίον έργον της». «Ο ΤΥΠΟΣ», 1938, Αθ.Σαράφης ΠΗΓΗ
