Το τραπέζι κάθε σπιτιού την Πρωτοχρονιά είναι γεμάτο καλούδια, φαγητά και γλυκά. Πρωτοχρονιά χωρίς βασιλόπιτα δεν γίνεται καθώς έχει την «τιμητική της» τη μέρα αυτή. Γνωρίζουμε όμως γιατί βάζουμε φλουρί στη βασιλόπιτα;
Υπάρχουν δύο παραδόσεις για το έθιμο αυτό. Η πρώτη λέει ότι ο ίδιος ο Άγιος Βασίλειος σκέφτηκε το τέχνασμα αυτό, θέλοντας να προσφέρει χαρά χωρίς να ακούει ούτε ένα ευχαριστώ. Ήθελε να βλέπει τα πρόσωπα των ανθρώπων να φωτίζονται από χαρά. Τι έκανε λοιπόν; Έπαιρνε λίρες, τις έβαζε μέσα στις πίτες και τις μοίραζε στους φτωχούς. Έπειτα καθώς έτρωγαν τις πίτες, έβρισκαν το δώρο του Αγίου Βασιλείου και περνούσαν όμορφα τις γιορτές. Έτσι διατηρήθηκε η παράδοση να βάζουμε και εμείς φλουρί για να τιμήσουμε τον Άγιο Βασίλειο και προς τιμήν του ονομάσαμε την πίτα, βασιλόπιτα. Η δεύτερη παράδοση έχει να κάνει με μία ιστορία που έλαβε χώρα πριν 1500 χρόνια περίπου στην πόλη Καισάρεια της Καππαδοκίας, στην Μικρά Ασία. Ο Μέγας Βασίλειος ήταν δεσπότης της Καισάρειας και ζούσε βοηθώντας κάθε φτωχό και ανήμπορο. Κάποια μέρα ένας στρατηγός-τύραννος της περιοχής ζήτησε να του δοθούν όλοι οι θησαυροί της πόλης αλλιώς θα την πολιορκούσε και θα την κατακτούσε. Ο Μέγας Βασίλειος προσευχόταν όλο το βράδι για να σώσει ο Θεός την πόλη. Την επόμενη μέρα ο στρατηγός περικύκλωσε με το στρατό του την Καισάρεια και εισέβαλε απαιτώντας να δει τον δεσπότη ο οποίος εκείνη την ώρα προσευχόταν στο ναό, διατάσσοντας να του δοθεί αμέσως όλο το χρυσάφι της πόλης. Ο Μέγας Βασίλειος απάντησε ότι οι κάτοικοι της πόλης δεν είχαν τίποτα το αξιόλογο να του δώσουν. Ο στρατηγός θύμωσε τόσο πολύ που απέιλησε ότι θα εξορίσει τον δεσπότη, λέγοντας ότι μπορεί και να τον σκοτώσει αν δεν ικανοποιηθούν οι απιτήσεις του. Οι χριστιανοί της Καισάρειας όμως αγαπούσαν τόσο πολύ τον δεσπότη τους που έσπευσαν να τον βοηθήσουν. Τι έκαναν λοιπόν; Μάζεψαν ό,τι χρυσαφικά είχαν και τα παρέδωσαν στον στρατηγό...Αυτός όμως ήταν τόσο εξοργισμένος που διέταξε τον στρατό του να επιτεθεί στην πόλη. Ο Μέγας Βασίλειος για να προστατέψει την πόλη προσευχήθηκε και έδωσε στον στρατηγό ένα σεντούκι με ό,τι χρυσαφικά είχαν μαζευτεί. Όταν όμως ο στρατηγός πήγε ν' ανοίξει το σεντούκι έγινε ένα θαύμα! Όσοι ήταν εκεί αντίκρισαν μία λάμψη και αμέσως μετά έναν λαμπρό καβαλάρη να επιτίθεται με δέος πάνω στον στρατηγό και τους δικούς του. Αμέσως εξαφανίστηκαν τόσο ο στρατηγός όσο και ο στρατός του. Ο καβαλάρης ήταν ο άγιος Μερκούριος και οι στρατιώτες του ήταν οι άγγελοι. Αφού όμως σώθηκε η πόλη, ο Μέγας Βασίλειος βρέθηκε μπροστά σε ένα μεγάλο πρόβλημα...Θα έπρεπε να μοιράσει τα χρυσαφικά στους κατοίκους και η μοιρασιά θα έπρεπε να είναι απόλυτα δίκαιη. Προσευχήθηκε λοιπόν πάλι για να τον φωτίσει ο Θεός τι να κάνει. Και η λύση βρέθηκε! Κάλεσε τους βοηθούς του και τους είπε να ζυμώσουν ψωμάκια, όπου μέσα στο κάθε ψωμάκι θα έβαζαν και λίγα χρυσαφικά και τα μοίρασε σαν ευλογία στους πιστούς. Στην αρχή όλοι παραξενεύτηκαν αλλά η μεγάλη έκπληξη ήρθε όταν κάθε οικογένεια έκοβε το ψωμί και έβρισκε μέσα τα χρυσαφικά της. Αυτό το ψωμάκι ήταν η βασιλόπιτα, η οποία έφερνε χαρά και ευλογία στους ανθρώπους. Έκτοτε φτιάχνουμε και εμείς βασιλόπιτα βάζοντας ένα φλουρί μέσα την πρώτη μέρα του χρόνου, την ημέρα του Αγίου Βασιλείου. ΠΗΓΗ
Μπορεί σήμερα το άναμμα του δέντρου να σηματοδοτεί την εορταστική περίοδο, αλλά τα Χριστούγεννα στην Αθήνα δεν ήταν πάντα έτσι, όπως φαίνεται εξάλλου και στις φωτογραφίες που ακολουθούν!
Κάποια χρόνια πριν, το 1948 συγκεκριμένα, ο τροχονόμος στο Σύνταγμα ήταν κάτι σαν... τον Άγιο Βασίλη. Εξ’ ου και τα δώρα που τον έχουν περικυκλώσει. Το έθιμο έλεγε ότι την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, οι περαστικοί και οι καταστηματάρχες χάριζαν δώρα στον τροχονόμο «έτσι για το καλό». Σύντομα τα δώρα μετατράπηκαν σε εθιμοτυπικές ευχές από πολιτικούς και οι τροχονόμοι σε…φανάρια. Κάπως έτσι έληξε άδοξα το έθιμο αυτό αλλά ευτυχώς ο Δημήτρης Χαρισιάδης είχε απαθανατίσει το γεγονός (Φωτογραφικό αρχείο Μουσείου Μπενάκη).
Tη δεκαετία του 1950, ο Άγιος Βασίλης κατηφόριζε την οδό Πανεπιστημίου με ένα κάμπριο της εποχής (Φωτογραφία Δημήτρης Χαρισιάδης, φωτογραφικό αρχείο Μουσείου Μπενάκη).
Κλασικοί κουραμπιέδες (και λίγα μελομακάρονα στην κάτω δεξιά γωνία) επιβεβαιώνουν ότι τα Χριστούγεννα έφτασαν με…80 δρχ η οκά! (Φωτογραφία Βούλας Παπαϊωάνου, φωτογραφικό αρχείο Μουσείου Μπενάκη).
Η οδός Σταδίου τον Δεκέμβρη του 1960 είχε άλλη χάρη και η φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα το αποδεικνύει περίτρανα. (Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη).
Χαρακτηριστικό στοιχείο της παλιάς Αθήνας ήταν...ο τροχονόμος, γι' αυτό και δε λείπει από τις χριστουγεννιάτικες φωτογραφίες κάθε περασμένης δεκαετίας. Επιμέλεια: www.anexitilo.net ΠΗΓΗ
Αριστερά το πλοίο Μήλος (1895−1941) (589 τόννοι, μήκος 61,9 μέτρων, 14 κόμβοι) που ήταν γνωστό παλιότερα σαν το πρώτο Μοσχάνθη (προσοχή, όχι το δεύτερο, το μεταπολεμικό που το ξέρουμε όλοι). Το πρώτο Μοσχάνθη ναυπηγήθηκε ως θαλαμηγός Catania στην Σκωτία το 1895. Ήλθε στην Ελλάδα το 1922 ως Μοσχάνθη, ένα πλοίο της ατμοπλοΐας Τόγια. Το έβαλαν να κάνει ταξίδια στις Κυκλάδες. Το 1929 έγινε πλοίο της Ακτοπλοΐας της Ελλάδος και το 1933 ονομάστηκε Μήλος. Το πλοίο βομβαρδίστηκε στον Πειραιά στις 6 Απριλίου 1941 και βυθίστηκε μετά την έκρηξη του Clan Fraser μέσα στο λιμένα του Πειραιώς. ΠΗΓΗ
Αυτή η κατασκευή πάνω στο δέντρο δεν είναι ένα τυπικό δεντρόσπιτο. Είναι η καμπίνα προβολής ενός θερινού σινεμά. Το δέντρο είναι ο αιωνόβιος πλάτανος στον Κήπο της Παναγίας της Αγιάσου κι ο κινηματογράφος ονομάζονταν ΟΑΣΙΣ. Σίγουρα μοναδική περίπτωση στον κόσμο! ΠΗΓΗ
«Μποέμ» είναι ένας άνθρωπος που ζει ελεύθερα, δημιουργικά, χωρίς συγκεκριμένα όρια και αυστηρούς κανόνες. Συνήθως είναι καλλιτέχνης, επιμελώς ατημέλητος και με χαλαρή διάθεση για τη ζωή. Τι σημαίνει όμως ο όρος «μποέμ» και από πού προέρχεται;
Η λέξη «μποέμ», “boheme” στα γαλλικά ή «bohemian» στα Γαλλικά, σημαίνει ο κάτοικος της Βοημίας, περιοχής της Τσεχίας. Μέχρι και τις αρχές του 19ου αιώνα, οι Γάλλοι αποκαλούσαν «μποέμ» τους τσιγγάνους, γιατί πίστευαν λανθασμένα, ότι όλοι οι τσιγγάνοι είχαν περάσει μέσω Βοημίας για να φτάσουν εκεί. Από τα μέσα του 19ου αιώνα, ο όρος «μποέμ» άλλαξε περιεχόμενο. Τον χρησιμοποιούσαν για να περιγράψουν τους φτωχούς, μη συμβατικούς καλλιτέχνες του Παρισιού που ζούσαν ενάντια στους κανόνες και τις κοινωνικές συμβάσεις. Όταν η νέα γενιά ρομαντικών καλλιτεχνών του 19ου αιώνα, έστρεψε την πλάτη στα χρήματα της μέσης τάξης και συγκεντρώθηκε στις φτωχογειτονιές του Παρισιού, άρχισαν να συναναστρέφονται με τις άλλες περιθωριοποιημένες ομάδες της κοινωνίας που κατοικούσαν εκεί, όπως ήταν οι τσιγγάνοι. Επηρεάστηκαν από τη νομαδική νοοτροπία τους. Υιοθέτησαν το στυλ τους, φορώντας ριχτά ρούχα και φανταχτερά μαντήλια. Παρουσίαζαν τους τσιγγάνους ως ρομαντικούς ταξιδιώτες, που κοιμόντουσαν κάτω απ’ τα αστέρια και γνώριζαν τον κόσμο. Η πρώτη φορά που η λέξη «μποέμ» εμφανίστηκε σε έντυπο ήταν το 1834, σε κείμενο του συγγραφέα Φέλιξ Πιατ, που έδωσε τον εξής ορισμό: «Η μανία των νεαρών καλλιτεχνών να ζήσουν εκτός της εποχής τους, με εναλλακτικές ιδέες και εναλλακτική συμπεριφορά, τους απομονώνει από τον κόσμο. Τους μετατρέπει σε ξένους. Τους περιθωριοποιεί απ’ τον νόμο και την κοινωνία. Είναι οι μποέμ (δηλαδή οι τσιγγάνοι) του σήμερα». Το 1845, με το δημοφιλές μυθιστόρημα του Ερρίκου Μυρζέ, «Σκηνές μποέμικης ζωή», η λέξη έγινε συνώνυμη με το καλλιτεχνικό ρεύμα της εποχής και έκτοτε χρησιμοποιείται για να προσδώσει αυτή την αίσθηση ελευθερίας και ρομαντισμού. ΠΗΓΗ
Η κυρία Σ.Δ. μας έστειλε αυτή τη διαφήμιση του 1884. Με έκπληξη διαβάζουμε ότι δίπλα στο γλυκισματοπωλείο του Παυλίδη, στην Αιόλου, κάποιοι συνώνυμοι συγγενείς του εμπορευόντουσαν κρασιά! Ευχαριστούμε θερμά. ΠΗΓΗ
Ο Γιάννης Χαρούλης έγραψε με αφορμή τις γιορτινές ημέρες αγάπης που ήδη διανύουμε, ένα τραγούδι για τα παιδιά του κόσμου και μπορείτε να το ακούσετε παρακάτω. Το βίντεο ανεβαίνει με την σύμφωνη γνώμη του Γιάννη Χαρούλη με την ευχή «Κανένα παιδί στον κόσμο να μην πεινάει, να μην κλαίει και να μην φοβάται»! Για τα παιδιά του κόσμου | Γιάννης Χαρούλης Μέρες αγάπης και γροικώ ευχές σ όλα τα χείλη Χριστούγεννα Πρωτοχρονιά ας γίνουμε όλοι φίλοι. Αγάπη να σκορπίσουμε και μυρωδιά του δυόσμου να γίνουμε μια αγκαλιά για τα παιδιά του κόσμου. Στίχοι - Μουσική : Γιάννης Χαρούλης
Μπορεί το χριστουγεννιάτικο δέντρο να αποτελεί διεθνώς σύμβολο της γιορτινής αυτής περιόδου, όμως πόσα αλήθεια γνωρίζουμε για την ιστορία του εθίμου; Στην αναζήτηση της ιστορίας του χριστουγεννιάτικου δέντρου θα συναντήσει κανείς περιόδους κατά τις οποίες το δέντρο αποτελούσε αντικείμενο λατρείας το οποίο στόλιζαν διάφοροι λαοί προς τιμήν των Θεών τους. Οι Βίκινγκς χρησιμοποιούσαν το δέντρο στις τελετές τους ως σύμβολο αναγέννησης το οποίο σηματοδοτούσε το τέλος του χειμώνα και τον ερχομό της άνοιξης και της αναγέννησης της μητέρας Φύσης. Μάλιστα οι Δρυίδες, στόλιζαν βελανιδιές με φρούτα και κεριά προς τιμήν των Θεών τους. Από εκείνη την περίοδο και μετά έχουν ακουστεί διάφορες απόψεις για το ποιος καθιέρωσε το έλατο ως «τιμώμενο» δέντρο και πώς φτάσαμε στο λεγόμενο «χριστουγεννιάτικο δέντρο». Μάλιστα, υπάρχει η άποψη ότι κανείς δεν είναι σίγουρος πότε τα έλατα άρχισαν να χρησιμοποιούνται ως χριστουγεννιάτικα δέντρα και πότε ακριβώς άρχισαν να στολίζονται.
Λέγεται ότι ένας εκ των οποίων - κατά πολλούς και ο πρώτος - που συνέδεσε το έλατο με τα Χριστούγεννα ήταν ο Άγγλος ιερομόναχος Άγιος Βονιφάτιος τον 8ο αιώνα μ.Χ. Σύμφωνα με την παράδοση για να εξαλείψει την ιερότητα που απέδιδαν οι ειδωλολάτρες στη δρυ, έβαλε στη θέση του το έλατο σαν σύμβολο χριστιανικό και ειδικότερα σαν σύμβολο των Χριστουγέννων. Ωστόσο, υπάρχουν απόψεις ότι το χριστουγεννιάτικο δέντρο είναι ένα «μείγμα» διαφόρων δοξασιών που συνδέθηκαν με τον Χριστιανισμό με την πάροδο των ετών αργότερα.
Σύμφωνα με κάποιους ερευνητές, ο ιδρυτής του Προτεσταντισμού Μαρτίνος Λούθηρος καθιέρωσε το στόλισμα του Χριστουγεννιάτικου δέντρου. Χριστουγεννιάτικα δέντρα συναντάμε τον 15ο αιώνα στην Εσθονία και τον 16ο αιώνα στην Γερμανία. Από τον 18o αιώνα και μετά σταδιακά εισάγεται το έθιμο του στολισμού του δέντρου σε όλες τις χώρες και της Ευρώπης αλλά και την εξάπλωση του εθίμου στην Αμερική. Το 1882 στην Νέα Υόρκη στολίστηκε το πρώτο ηλεκτρικά φωτισμένο χριστουγεννιάτικο δέντρο από ένα συνάδελφο του Τόμας Έντισον.
Το χριστουγεννιάτικο δέντρο στην Ελλάδα Το πρώτο δέντρο στην Ελλάδα - πιθανότατα ένα έλατο - στολίστηκε το 1833, στα ανάκτορα του βασιλιά Όθωνα, στο Ναύπλιο. Παρόλα αυτά, μόλις την δεκαετία του 1950 κατάφερε να μπει μαζικότερα στα ελληνικά σπίτια. Είναι γνωστό ότι για πολλά χρόνια και πριν επικρατήσει το έθιμο του χριστουγεννιάτικου δέντρου στα ελληνικά σπίτια το στολισμένο καραβάκι αποτελούσε την κλασική εικόνα την περίοδο των γιορτών.
Αν και το έθιμο με το καραβάκι έχει ατονήσει σήμερα, έχει ακόμη πολλούς υποστηρικτές στην Ελλάδα. ΠΗΓΗ
Καταπληκτική προπολεμική φωτογραφία συνοικίας της Αθήνας. Στο βάθος η Ακρόπολη. Η λήψη στην συμβολή της Πινδάρου με την οδό Αναγνωστοπούλου. Η Πινδάρου καταλήγει στην Ακαδημίας. Το κτήριο που φαίνεται είναι το Παλιό Στρατοδικείο Αθηνών. Αρχείο: Eleni Coconi
