ΠΗΓΗ

ΠΗΓΗ

Δείτε την χώρα μας στην δεκαετία του '60 με ένα οδοιπορικό σε διάφορες πόλεις. Εδώ γράφτηκε μεγάλο μέρος της ιστορίας του πλανήτη και αυτό δεν αλλάζει.

Ποτέ οι ξένοι δεν έπαψαν να πιστεύουν ότι εδώ κατοικούσαν οι Θεοί.


ΠΗΓΗ

-"Αμα τό καλοκαίρι υπάρχουν πολλές σφήκες, θά έχουμε βαρύ χειμώνα.

-Τις 12 πρώτες ήμερες τού Αύγούστου έξετάζουν τά ήμερομήνια. Ή κάθε μία ήμέρα άντιπροσωπεύει καί ένα μήνα. ’Έτσι ή πρώτη Αύγούστου φανερώνει τον καιρό πού θά έχουμε τον Αύγουστο, ή δεύτερη τό Σεπτέμβριο κ.λπ.

-'Άμα τό πρωί ή γή σκεπάζεται μέ στρώμα πάχνης καί σύννεφα μπαίνουν μπροστά στον ήλιο τήν ώρα πού ανατέλλει, ό καιρός θά χαλάση.

-'Όταν ό μπούφος σκούζη τή νύχτα σέ ζερβό (άνήλιο) μέρος, ό καιρός θά χειροτερέψη. Άν σκούζη σέ προσηλιακό, ό καιρός θά βελτιωθή.

-'Όταν ο κόκκορας λαλή άποβραδίς στο κοττέτσι, ό καιρός θ’ άλλάξη. "Άν εϊναι καλός, θά πιάση, άν βρέχη, θά κρατήση.

-Άν τό χειμώνα τά πουλιά (σπουργίτες - καλογιάννοι) στρώνουν στη γή, θά πιάση χιόνι.

-'Όταν βλέπουν σε ώρισμένα σημεία του ορίζοντα άντάρα (ομίχλη), λένε ότι θά βρέξη ή 0ά χιονίση, άνάλογα μέ τήν έποχή.

-"Άν το βράδυ, πού γυρίζουν τα κοπάδια άπ’ τή βοσκή στο μαντρί, βοσκοΰν γύρω άπ’ αύτο μέ όρεξη καί δε θέλουν νά μπουν μέσα, ό καιρός θά χαλάση.

-Όταν βλέπουν τις άπογευματινές ώρες νά πέφτουν στή γη πολλά καλιακούδια, λένε ότι θά πιάση χιόνι.

-'Όταν οί μέλισσες συγκεντρώνωνται στις κυψέλες, θά βρέξη.

-'Όταν πάλι τά μυρμήγκια σταματούν τις άδιάκοπες καί ατέλειωτες ερ­γασίες των καί μαζεύονται στις φωλιές των, θά ξεσπάση κακοκαιρία.

-"Αμα τινάζωνται τά ζώα, θά βρέξη.

-"Αμα βουίζη το ποτάμι πρός το Βορρά, θά χειμάση. "Αν βουίζη προς το Νότο, θά κάμη ξέρα.

-'Όταν ή γάτα νίβεται προς το Νότο, βρέχει, άν πρός τό Βορρά, κάμνει ξέρα.

-"Αμα τά έλατα έχουν πολλά «στροφύλλια», βαρύ χειμώνα θά έχουμε.

-Στο δυτικό μέρος τού χωριού, στο βράχο τής «Τσούκας», όταν άκούγεται μιά χαρακτηριστική βοή, πού προέρχεται άπ’ τή σύγκρουση τών άνέμων, λένε ότι ό καιρός θά χαλάση.

-"Αμα φυσάη δυνατός άέρας, λένε ότι θά φέρη κακοκαιρία.

-’Άν ή τσικλητήρα (δρυοκολάπτης) σκούζη τό χειμώνα, ό καιρός θά χειροτερέψη.

'Αν ή άλεπού γαυγίζη τό χειμώνα σά σκυλί, ό καιρός θά χαλάση.

-"Αμα κάμνη ζέστη μερικές ήμέρες τό χειμώνα, λένε ότι θά έπακολουθήση κακοκαιρία.

-'Όταν είναι όρθιο τό φεγγάρι, ό καραβοκύρης θά ’ναι δίπλα, δέ βρέχει. 'Άμα είναι δίπλα τό φεγγάρι, ό καραβοκύρης θά ’ναι όρθιος, θά έχουμε άσχημο καιρό.

-'Όταν τό φεγγάρι εχη κύκλο, θά βρέξη.

-"Αμα ο ήλιος βασιλέψη σέ ξάστερο μέρος, ή επομένη ημέρα θά ’ναι καλή.

Πηγή: Ηλία Κ. Σαμαρά, Λαογραφικά τού Κλειστού Ευρυτανίας

ΠΗΓΗ

Η σημερινή  πλατεία του Κάστρου της Χίου φαίνεται να είναι τμήμα της πλατείας όπου υπήρχε στον ευρύτερο αυτό χώρο επί Γενουατών.  Η κύρια είσοδος της πλατείας ήταν η Θαλασσινή Πύλη όπου συναθροίζονταν οι έμποροι για να πουλήσουν τα εμπορεύματα τους.

Επί Τουρκοκρατίας, η Θαλασσινή Πύλη σφραγίστηκε και η είσοδος στην πλατεία γινόταν από την Πόρτα Μαγγιόρε. Ο Ad. Testevuide, στα τέλη του 19ου αιώνα περιγράφει ότι στην πλατεία υπήρχε βρύση κυκλική και σκεπασμένη με κρούνο νερού και γούρνες. Αριστερά υπήρχαν τα καφενεία κάτω από τη σκιά μεγάλων δέντρων και διάφορα παραπήγματα και καταστήματα μικρών παντοπωλών.

Η κυκλική Κρήνη στην πλατεία του Κάστρου αρχές 20ου αιώνα. Φωτογραφία Αρχείο ΕΛΙΑ.

Η ίδια εικόνα φαίνεται ότι υπήρχε και αργότερα, κατά την εγκατάσταση των προσφύγων στο Κάστρο το 1922. Μάλιστα, στην πλατεία άνοιξε την περίοδο αυτή και ξενοδοχείο, το γνωστό «Απόλλων», της οικογένειας Μωραίτη. Η βρύση ήταν το σημείο αναφοράς των κατοίκων, μια μοναδική εξαιτίας της απόλυτης ανθρώπινης ανάγκης που ικανοποιούσε αφορμή, για σχεδόν καθημερινή κοινωνική συνεύρεση με συνακόλουθο αποτέλεσμα την ανάπτυξη της κοινωνικής παιδείας, συλλογικής εμπειρίας και συνοχής.


Η κατεδάφιση της βρύσης, η οποία έγινε μετά το 2ο μισό του 20ου αιώνα, άλλαξε το πεδίο των δραστηριοτήτων  στην πλατεία, ενώ ταυτόχρονα στη θέση των μικρών καταστημάτων και καφενείων άνοιξαν καταστήματα άλλων επαγγελμάτων π.χ. συνεργεία αυτοκινήτων.

Η Πλατεία Φρουρίου άλλαξε χαρακτήρα και όψη με το άνοιγμα διαφορετικών επαγγελμάτων, π.χ συνεργεία

Τα τελευταία χρόνια όμως άλλαξε πάλι η όψη της πλατείας μιας και εξωραίστηκε από την αρχαιολογία, άλλαξε ονομασία (από Πλατεία Κέννεντυ σε Πλατεία Φρουρίου), τα μαγαζιά/συνεργεία έκλεισαν και στη θέση τους άνοιξαν χώροι κοινωνικής αναψυχής, όπως καφενεία και ταβερνεία.


Η πλατεία γέμισε ξανά με κόσμο, και απόκτησε πάλι ένα ρόλο λιγότερο εμπορικό μεν, περισσότερο κοινωνικοπολιτιστικό δε. Στη σημερινή της όψη η πλατεία αντιπροσωπεύει το χώρο όπου ικανοποιούνται βασικές ανθρώπινες ανάγκες για κοινωνικοποίηση, προαγωγή της καθημερινής επίγνωσης των πραγμάτων και αναψυχή, ενώ ταυτόχρονα συντηρεί και την οικονομική της πτυχή, μιας και  εκεί ικανοποιούνται επίσης και οι οικονομικές δραστηριότητες των επιχειρήσεων που στεγάζουν τους χώρους τους  πέριξ της.

Η πλατεία Φρουρίου σήμερα. Φωτογραφία www.explorechios.gr

ΠΗΓΗ

ΠΗΓΗ

Προαύλιο της Μονής Δομιανών

Δομιανοί. Ένα χωριό με ένα απέραντο φυσικό κάλλος που διατηρείτε ακόμη και σήμερα, μετά το πέρας των χρόνων. Το χωριό Δομιανοί έχει υψόμετρο περίπου 681 μέτρα. Το γεωγραφικό τους πλάτος υπολογίζεται στα 39o 00′ 53.35″ N και το γεωγραφικό τους μήκος στα 21o 46′ 14.39″ E. Ωστόσο, το χωριό βρίσκεται βορειοδυτικά του χωριού Αγίας Τριάδας (Χωριό του νομού Ευρυτανίας). Το οποίο και ανήκει στον ομώνυμο δήμο Αγίας Τριάδας και Κτημένης. Ανήκοντας έτσι στη Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας. Έτσι, οι Δομιανοί είναι έδρα του ομώνυμου Δημοτικού Διαμερίσματος που περιλαμβάνει και τον οικισμό της Αγίας Παρασκευής. Το όνομά τους θεωρείται ότι είναι παράφραση του ονόματος του πρώτου μοναχού του μοναστηριού (Δαμιανός – Δαμιανοί – Δομιανοί).

Πρόκειται για χαρακτηρισμένο παραδοσιακό οικισμό (το μοναδικό του Δήμου και έναν από τους τρεις της Ευρυτανίας). Χαρακτηριστικά των Δομιανών είναι τα πέτρινα σπίτια, τα παραδοσιακά καλντερίμια, τα τρεχούμενα νερά, το πράσινο και τα μνημεία τους, κυριότερο των οποίων το μοναστήρι της Παναγίας της Δομιανίτισσας, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Στην περιφέρεια του Δημοτικού Διαμερίσματος Δομιανών ανήκει και η τοποθεσία Αντάνια. Που μαζί με την τοποθεσία Γλας της Χόχλιας, είναι οι τοποθεσίες όπου τοποθετείται η αρχαία Οιχαλία. Η “πρωτεύουσα” της Ευρυτανίας στα αρχαία χρόνια. Το όνομά Δομιανοί λέγεται ότι είναι παράφραση του ονόματος του πρώτου μοναχού του μοναστηριού, Δαμιανού.

Το χωριό είναι χτισμένο στους πρόποδες του όρους Μισιάκα που ανήκει στο δυτικό ορεινό όγκο του Τυμφρηστού. Οι Δομιανοί, όντας το δεύτερο σε πληθυσμό χωριό του Δήμου, προσφέρεται για επίσκεψη όλο το χρόνο και ο επισκέπτης μπορεί κάθε εποχή να θαυμάσει την επιβλητικότητα του ορεινού τοπίου, του κατάφυτου από έλατα, καστανιές, καρυδιές, κερασιές και πλατάνια, να επισκεφτεί την ιστορική Μονή και να προσκυνήσει τη θαυματουργή εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, να περπατήσει στα μονοπάτια πάνω από το χωριό και δίπλα στα ποτάμια και να απολαύσει τη διαμονή του στη γαλήνη που του προσφέρεται απλόχερα.



Πρόκειται για χαρακτηρισμένο παραδοσιακό οικισμό (το μοναδικό του Δήμου και έναν από τους τρεις της Ευρυτανίας). Χαρακτηριστικά των Δομιανών είναι τα πέτρινα σπίτια, τα παραδοσιακά καλντερίμια, τα τρεχούμενα νερά, το πράσινο και τα μνημεία τους, κυριότερο των οποίων η εκκλησία της Παναγίας της Δομιανίτισσας, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Στην περιφέρεια του Δημοτικού Διαμερίσματος Δομιανών ανήκει και η τοποθεσία Αντάνια, που, μαζί με την τοποθεσία Γλας της Χόχλιας, είναι οι τοποθεσίες όπου τοποθετείται η αρχαία Οιχαλία, η “πρωτεύουσα” της Ευρυτανίας στα αρχαία χρόνια.

Πλατεία του χωριού

Το χωριό είναι χτισμένο σε υψόμετρο 640 μέτρα στους πρόποδες του όρους Μισιάκα που ανήκει στο δυτικό ορεινό όγκο του Τυμφρηστού. Απέχει 36 χιλιόμετρα από το Καρπενήσι και ο πληθυσμός είναι 304 κάτοικοι (απογραφή 2001) ο συνολικός πληθυσμός του Δ.Δ. Δομιανών (μαζί με το συνοικισμό της Αγίας Παρασκευής) είναι 388 κάτοικοι.



Οι Δομιανοί προσφέρονται για επίσκεψη όλο το χρόνο και ο επισκέπτης μπορεί κάθε εποχή να θαυμάσει την επιβλητικότητα του ορεινού τοπίου, του κατάφυτου από έλατα, καστανιές, καρυδιές, κερασιές και πλατάνια, να επισκεφτεί την ιστορική Μονή και να προσκυνήσει τη θαυματουργή εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, να περπατήσει στα μονοπάτια πάνω από το χωριό και δίπλα στα ποτάμια και να απολαύσει τη διαμονή του στη γαλήνη που του προσφέρεται απλόχερα.

Η Αγία Παρασκευή, είναι συνοικισμός των Δομιανών και βρίσκεται σε απόσταση 6,5 χιλιόμετρα από αυτούς. Είναι χτισμένη σε μια ομαλή πλαγιά, με θέα τη ρεματιά του Αγιατριαδίτικου. Μέσα σε πυκνή βλάστηση, δίπλα σε ρεματιές με τρεχούμενα νερά, είναι φωλιασμένα τα λίγα, παραδοσιακά σπίτια του γραφικού χωριού. Ιδιαίτερα αξιοθέατα της Αγίας Παρασκευής, που πρέπει να επισκεφτεί όποιος επισκέπτεται το Δήμο Κτημενίων, είναι η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής και το προσκυνητάρι.

Το πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου είναι για τους Δομιανούς η κορυφαία εκδήλωση της χρονιάς και αυτό διότι στην Κοίμηση της Θεοτόκου είναι αφιερωμένη η εκκλησία της Παναγίας της Δομιανίτισσας. Παραδοσιακά το πανηγύρι κρατά τρεις ημέρες, 14, 15 και 16 Αυγούστου. Γίνεται στην πλατεία του χωριού, αν και παλαιότερα την πρώτη μέρα γινόταν στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας. Το πανηγύρι των Δομιανών συγκεντρώνει όχι μόνο τους ντόπιους που συγκεντρώνονται σχεδόν από όλα τα μέρη της Ελλάδας, ακόμη και από το εξωτερικό. Αλλά και πολλούς από τα γύρω χωριά. Οι παλιοί έχουν ακόμη να διηγούνται για τα “καραβάνια” που κατέφθαναν τις ημέρες αυτές, από όλα τα μέρη της περιοχής τα παλιά χρόνια.


Σήμερα το πανηγύρι, εκτός από το ότι προσφέρει μοναδική ευκαιρία για τους ντόπιους να συναντηθούν, προσφέρει και στον επισκέπτη μια μοναδική ευκαιρία να διασκεδάσει με τον παραδοσιακό ρουμελιώτικο τρόπο. Είναι ένας ακόμη τρόπος με τον οποίο οι Δομιανίτες δείχνουν τη μεγάλη τους αγάπη για τον τόπο τους. Αυτή η αγάπη εκδηλώνεται όχι μόνο για λίγες μέρες του χρόνου, αλλά αποτελεί για αυτούς τρόπο ζωής. Αυτό εξάλλου γίνεται φανερό και από τη συνειδητή τους συμμετοχή στις δραστηριότητες του Συλλόγου Δομιανιτών, το συνεχές τους ενδιαφέρον για τα τεκταινόμενα του χωριού και τις πολλές τους συνεισφορές, μέσω των οποίων επιλύονται πολλά προβλήματα και στηρίζεται ο πανέμορφος αυτός τόπος, που διατηρεί αναλλοίωτη τη φυσικότητα και την αγνότητά του.

Γοργά νερά Δομιανών Ευρυτανίας

Για διαμονή στο χωριό των Δομιανών Ευρυτανίας, μπορείτε να μείνετε σε παραδοσιακούς ξενώνες και ενοικιαζόμενα δωμάτια απολαμβάνοντας τη γνωστή Ευρυτανική φιλοξενία. Η διαμονή σας στο χωριό, εάν εκτιμάτε την παραδοσιακή ρουμελιώτικη κουζίνα (κρέας, χωριάτικα λουκάνικα, πίτες, πέστροφες κ.ά.) θα είναι απόλαυση. Στο χωριό θα βρείτε ντόπια εδέσματα, μαγειρεμένα με τον παλιό παραδοσιακό τρόπο. Επίσης, θα βρείτε και τοπικά προϊόντα όπως μέλι, κάστανα, ντόπια κρέατα, τυρί.

Κλίνες της μονής Δομιανών

Μονή Δομιανών



Το μοναστήρι των Δομιανών βρίσκεται στο χωριό Δομνιανοί Ευρυτανίας. Το οποίο πήρε το όνομα του από τον ηγούμενο του μοναστηριού Δαμιανό. Μέρος του μοναστηριού αποτελεί η εκκλησία της Παναγίας της Δομιανίτισσας, που είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου και γιορτάζει κάθε 15 Αυγούστου.

Η εκκλησία της Παναγίας είναι χτισμένη το 1779 – 1787 στην θέση παλιότερης που είχε χτιστεί στις αρχές του 16ου αιώνα και συγκεκριμένα το 1515 η οποία όμως είχε πυρποληθεί δύο φορές. Την πρώτη φορά το 1611 λόγω του ότι οι μοναχοί πήγαν στην Τατάρνα όπου και συμμετείχαν σε προεπαναστατικά κινήματα και την δεύτερη το 1770 κατά την περίοδο των Ορλοφικών.


Η παράδοση λέει ότι η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Δομιανίτισσας. Που πριν βρίσκονταν στο γειτονικό χωριό Βράχα είχε βρεθεί στα κλαδιά ενός πουρναριού (το οποίο υπάρχει ακόμη και σήμερα κοντά στην εκκλησία) καθώς από εκείνο το σημείο εξέπεμπε φως. Όταν οι κάτοικοι της Βράχας έμαθαν για το θαύμα προσπάθησαν να πάρουν την εικόνα, όμως όσες φορές και αν την πήραν τόσες φορές η εικόνα βρέθηκε ξανά στο ίδιο σημείο. Έτσι λοιπόν οι κάτοικοι των Δομιανών με την σειρά τους έχτισαν την εκκλησία της Παναγίας για να την στεγάσουν.

Καμπαναριό της μονής Δομιανών

ΠΗΓΗ

ΠΗΓΗ

Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΠΗΛΙΑΣ ΤΟ 1978

Ένα ντοκιμαντέρ που αναφέρεται στον τρόπο ζωής των κατοίκων μίας όμορφης και απρόσιτης γωνιάς των θεσσαλικών αγράφων της ορεινής Αργιθέας και του Μουζακίου. Γυρίστηκε το 1978.


Έλαβε μέρος στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης SUPER-8 και απέσπασε το 2o βραβείο. Την επόμενη χρονιά προγραμματίστηκε από την ΕΡΤ να παρουσιαστεί στην εκπομπή "Η μικρή ταινία". Μετά από 2 αναβολές γιατί λογοκρίθηκε από την ΕΡΤ και έπειτα απο παρέμβαση της Ροζίτας Σώκου με άρθρο της στην "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" με τίτλο "ο τρόμος της αλήθειας", μεταδόθηκε το 1980 (έγχρωμο) με σχόλιο : " ΆΓΟΝΗ ΓΡΑΜΜΗ, ένα καλογυρισμένο ντοκιμαντέρ για την απομονωμένη περιοχή της Αργιθέας του νομού Καρδίτσης. Η ταινία είναι ένας συνδυασμός ρεαλισμού και ποίησης στην περιγραφή του χώρου και της ζωής. Το 2010 προβλήθηκε στις εκδηλώσεις της ΦΕΜ (Φωτογραφική Εταιρεία Μυτιλήνης). Κινηματογραφικό και φωτογραφικό υλικό Α.Κατσαρού - Α.Αλεξανδρή. 
Επιμέλεια Π.Κατσαρός



Ένα οδοιπορικό μέσα στο χρόνο. Γόμφοι, το Μουζάκι του 1600, 1854, 1878, κατοχή, παζάρι, τρύγος (1979). Κινηματογραφικό και φωτογραφικό υλικό Α.Αλεξανδρή - Α.Κατσαρού. Επιμέλεια Π.Κατσαρός.

Η προσπάθεια της κάμερας ήταν πάντα να συλλαμβάνει το παρελθόν για να μπορεί μελλοντικά να το παρουσιάσει σαν ένα τέλειο παρόν.Φυσικά αυτό εξαρτάται από τους συντελεστές μιας ταινίας λαογροφογεωγραφικού και ηθοϊστορικού περιεχομένου.Και φυσικά στους δυο συντελεστές των φιλμς <<Άγονη γραμμή>> και <<Μουζάκι 1600-1943>> αξίζουν θερμά συγχαρητήρια και όχι μόνο!Τους αξίζουν τα εύσημα της διατήρησης της μνήμης και των νοσταλγών εικόνων ενός ιδιόμορφου τοπικιστικού κόσμου που κατάφερε να πραγματώσει τις αξίες τους μέσα από αρετές όπως η αξιοπρέπεια, η εντιμότητα, η ντομπροσύνη, η φιλαδελφοσύνη,η φιλοξενία και ακόμα χίλιες άλλες.

Αν αυτοί οι δύο δημιουργοί βρίσκονταν στο περιβάλλον της τότε Ελληνικής τηλεόρασης είναι σίγουρο ότι τα ντοκιμαντέρ που θα γυρνούσανθα αποτελούσαν σχολείο μέγιστο πατριδόφιλης αγάπης και θα ενεργούσαν  ως αφυπνιστές αξιών μέχρι και στις νέες γενεές. 
Δυστυχώς στον τόπο μας τα ενορατικά πνεύματα θάβονται από ομάδες αδίστακτων συμφεροντολόγων (κυρίως φθινονομικών επαγγελμάτων) και από ανθρώπων που νομοθετούν με μόνο κριτήριο το συντεχνιακό τους συμφέρον καταλαμβάνοντας και τους θώκους της πολιτικής εξουσίας και νομοθετώντας μόνο για τον εαυτό τουςαφήνοντας ένα ολόκληρο κράτος να ταλανίζεται στις ακόρεστες της απληστείας τους ορέξεις.Και φυσικά σε ένα τέτοιο περιβάλλον είναι αδύνατον να ανιχνευτούν δυο τόσο πραγματικά μεγάλοι δημιουργοί όπως τουλάχιστον διαφαίνεται μέσα από τα δύο αυτά ντοκιμαντέρ. Και ως αετός και εν Μέλλοντι ΣΤΑΥΡΑΕΤΟΣ δια των γραφομένων τους απονέμω την τιμή ευχόμενος εν καιρώ την άπασαν αυτών δικαίωσιν . 
Με εκτίμηση Αετός ΣΤΑΥΡΑΕΤΟΣ...aetos stavraetos

ΠΗΓΗ

Η μοναδική μέχρι σήμερα φωτογραφική αποτύπωση της παραλίας της Θεσσαλονίκης πριν από την κατεδάφιση του παραθαλλάσιου τείχους. Χρονολογία κατά προσέγγιση στα μέσα της δεκαετίας του 1860, οπωσδήποτε πριν το 1867. Μια ιστορική λήψη για την οποία όλοι εμείς στις Παλιές Φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης αισθανόμαστε δικαιολογημένα υπερήφανοι που έχουμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε να σχολιάσουμε και να την κάνουμε γνωστή στα μέλη μας και σε όλους όσους ενδιαφέρονται για το παρελθόν της πόλης μας !

ΠΗΓΗ

Λίγο έξω από το χωριό Κάτω Ταρσός, στη βορειοανατολική πλευρά του Φενεού (κοντά στα Τρίκαλα Κορινθίας), το μικροσκοπικό εκκλησάκι εντοπίζεται φωλιασμένο ανάμεσα σε δύο σχεδόν κάθετα βράχια που θυμίζουν Μετέωρα! Κι όσο κι αν φαίνεται εκ πρώτης όψεων εγκαταλλειμμένο, με του που μπεις στο εσωτερικό του σπηλαίου, νιώθεις σαν να είχε μόλις περάσει κάποιος και το φρόντισε.

Οι τρεις θολωτοί χώροι με τις εικόνες και το αγίασμα, φιλοξενούν ένα παμπάλαιο ασκηταριό αφιερωμένο στην Παναγία «του βράχου», ενώ στον επάνω όροφο που χρησιμοποιείτο για αποθήκη τροφίμων και ως καταφύγιο την περίοδο της Τουρκοκρατίας και φτάνεις με μια σκάλα αφού περάσεις τις δύο σιδερένιες πορτούλες, χαίρει εξαιρετικής θέας!Ο χώρος είναι πάντα ανοιχτός και καλωσορίζει με έναν σχεδόν απόκοσμο τρόπο τους επισκέπτες…






ΠΗΓΗ

ΠΗΓΗ

Αρχείο/Συλλογή: ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ

ΠΗΓΗ

Γνωρίζατε ότι υπάρχουν παρατσούκλια για τους κατοίκους σχεδόν κάθε ελληνικής πόλης; Και δεν εννοούμε απλώς τα ονόματα που βγαίνουν από την πόλη… 

πχ Αθήνα – Αθηναίοι, αλλά κάποιες ειδικές ονομασίες, οι οποίες έχουν βγει για διάφορους λόγους… 

Σίγουρα έχετε ακούσει μερικά από τα παρατσούκλια αλλά ας δούμε πώς αποκαλούνται οι κάτοικοι διαφορων πόλεων!

• Κως – Μπόχαλοι 

Προέρχεται από την τοπική διάλεκτο στην οποία το μπουκάλι το λένε μποχάλι. 

• Ρόδος – Τσαμπίκοι 

Από το γνωστό τοπικό όνομα. 

• Θεσσαλονίκη – Καρντάσια 

Καρντάσι είναι ο αδερφός στα τουρκικά. Παλιά επεφτε πολυ δούλεμα από τους Αθηναίους επί του θέματος. Σαλονίκη δε, γνωστή και ως Καρντασούπολη! Οι θεσσαλονικείς είναι επίσης γνωστοί ως μπαγιάτηδες και ως παυλοκαταραμένοι. 

• Έβρος – Γκάτζοι ή Γκάτζολοι 

Στο Σουφλί του νομού Έβρου παλαιότερα υπήρχαν πολλά γαϊδούρια, τα οποία τα έλεγαν αλλιώς και γκάτζους. Έτσι οι φαντάροι έβγαλαν κοροϊδευτικά την περιοχή Γκατζολία και έμεινε να φωνάζουν τους κατοίκους Γκάτζολους. Η ιστορική αμαξοστοιχία 604 ΕΒΡΟΣ ΕΞΠΡΕΣ λέγεται και Γκάτζος Εξπρές. 

• Πτολεμαΐδα – Καϊλαριώτες 

Αυτό συμβαίνει γιατί η Πτολεμαϊδα λέγεται αλλιώς και Καϊλάρια. Επίσης λέγεται και λασποχώρι γιατί παλιά όταν έβρεχε ήταν ένα χωριό γεμάτο λάσπες. 

• Κοζάνη – Σούρδοι 

Λέγονται έτσι διότι προσποιούνταν ότι δεν άκουσαν κάτι – κοινώς ποιούσαν τη νήσσαν – όταν φυσικά δεν τους συνέφερε. Και ενώ οι μεν υπόλοιποι Έλληνες τους δέχτηκαν με αυτήν τους τη νοοτροποία, οι δε Εβραίοι δεν κατάφεραν να στεργιώσουν ούτε στιγμή στην περιοχή. Στα βλάχικα σούρδος σημαίνει κουφός / βλάκας. 

• Κέρκυρα – Παγανέλια ή Φρανκολαντσέρηδες 

Ονομάστηκαν έτσι γιατί παγανέλι στην κερκυραϊκή διάλεκτο σημαίνει περιστέρι και η Κέρκυρα (κυρίως οι πλατείες, αλλα γενικά όλη η πόλη της) είναι γεμάτη περιστέρια. Το φρανκολαντσέρηδες είναι άγνωστο από που βγαίνει. 

• Ιωάννινα – Παγουράδες 

Αποκαλούνται έτσι, γιατί παλιά λέγανε ότι στη λίμνη στα Γιάννενα καθρεπτιζόταν το φεγγάρι και οι Γιαννιώτες έτρεχαν με τα παγούρια για να μαζέψουν και καλά το μαγικό νερό! 

• Λάρισα – Πλατυποδαράδες ή Πλατύποδες ή Τυρόγαλα 

Οι Λαρισαίοι λέγονται έτσι λόγω του κάμπου που είναι επίπεδος και δεν βοηθάει στο σχηματισμό καμάρας στο πόδι. Το τυρόγαλα βγαίνει απ’ το τοπικό προϊόν. 

• Βόλος – Αυστριακοί 

Kυκλοφορούν διάφορες εκδοχές: 

* Διότι οι Βολιώτες είναι τσιγκούνηδες – σαν τους Αυστριακούς 
* Διότι είναι ψυχροί άνθρωποι – σαν τους Αυστριακούς 
* Διότι είναι μοχθηροί – επί Τουρκοκρατίας, οι Αυστριακοί είχαν χειρότερη φήμη κι απ’ τους Τούρκους. * Διότι στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν μπήκε στον Παγασητικό ένα αυστριακό πολεμικό, αν και εχθρικό, οι Βολιώτες το υποδέχθηκαν με μπάντες και αυστριακές σημαίες. Αυτά τα λένε οι Λαρισαίοι. 

Οι εξηγήσεις που δίνουν οι ίδιοι οι Βολιώτες είναι: 

* Επί Τουρκοκρατίας, η πόλη είχε διάφορα εμπορικά προνόμια, ένα από τα οποία ήταν και η ύπαρξη αυστριακού προξενείου και η δυνατότητα που είχαν οι Βολιώτες να εμπορεύονται υπό αυστριακή προστασία. 
* Μετά το 1881, που ο Βόλος ενσωματώθηκε στο ελληνικό κράτος, η νέα διοίκηση φορολόγησε βαριά τη Θεσσαλία. Μπήκε ένας ιδιότυπος νέος κεφαλικός φόρος σε όλους τους <<Έλληνες το γένος>> (κατά κύριο λόγο εμπόρους), κάτι το οποίο οδήγησε στους μαγαζάτορες να βάλουν ξένες, αυστριακές σημαίες στα μαγαζιά τους για να αποφύγουν να φορολογηθούν. 

Υπάρχει και η εκδοχή της Φρικηπαίδειας. 

* Ο Βόλος είναι μία πόλη στην κεντρική Ελλάδα. Γνωστή αυστριακή αποικία που εξελίχθηκε σε αποικία των ΕΛ, μετά την εκδίωξή τους από την αφιλόξενη προσωρινή τους κατοικία, τη γνωστή υποβαθμισμένη περιοχή της Αθήνας. 

• Άρτα – Νερατζοκώληδες 

Λόγω του ότι στην Άρτα έχουν πολλά νεράτζια και μεγάλους κώλους, άρα έχουν κώλους σαν νεράτζια. 

• Πρέβεζα – Σαρδέλες 

Διότι λέγεται ότι βάζουν τις σαρδέλες στο κλουβί. 

• Αθήνα – Γκάγκαροι 

Γκάγκαρο ήταν το βαρύ ξύλο που ήταν κρεμασμένο με σκοινί πίσω από τις αυλόπορτες, τις οποίες έκλεινε με το βάρος του (gaga στα τούρκικα το ράμφος). Γκάγκαρος λεγόταν επί τουρκοκρατίας ο Αθηναίος της ανώτερης κοινωνικής τάξης, ο οποίος στην πόρτα του είχε γκάγκαρο. Σημαίνει σήμερα ο γνήσιος Αθηναίος. 

• Φλώρινα – Απόγονοι της Γιουργίας 

Γιατί η γιούργα ήταν η Γεωργία στα φλωρινιώτικα. Ήταν η μεγαλύτερη πόρνη της Φλώρινας. Απ’ τις μεγαλύτερες βρισιές για τους Φλωρινιώτες! 

• Πόντος – Ντουντούμια / Τουρκούλια 

Άγνωστη προέλευση. 

• Λέσβος – Γκαζμάδες 

Τη Μυτιλήνη τη λένε Γκασμαδία ή Κασμαδία οι φαντάροι που υπηρετούν εκεί, επειδή η στρατιωτική ζωή εκεί έχει πολύ σκάψιμο, σκάβουν ορύγματα. Επίσης, υπάρχει και ο παλιός μύθος που λέει ότι (σύμφωνα με την παράδοση από στόμα σε στόμα των φαντάρων) όταν ήταν να φτιαχτεί το αεροδρόμιο της Μυτιλήνης, όλοι οι κάτοικοι πήγαν να συνδράμουν κρατώντας από έναν κασμά (και κανένας δεν κρατούσε φτυάρι ή σκαπέτι). 

• Σέρρες – Ακανέδες 

Λόγω του ότι στη πόλη των Σερρών φτιάχνονται ακανέδες (ένα είδος γλυκού σαν λουκούμι). 

• Πάτρα – Μινάρες 

Λίγο υποτιμητική λέξη για τους Πατρινούς που σημαίνει μ..άκας αλλά σε πιο light εκδοχή. Τυπικός χαιρετισμός: «που ‘σαι ρε μιναρα» 

• Ηράκλειο – Σουμπερίτες ή Καστρινούς 

Σουμπερίτες, διότι στην κατοχή ο Σούμπερ είχε την έδρα του στο Hράκλειο και Καστρινούς επειδή το Ηράκλειο ονομαζόταν και Κάστρο. 

• Αγρίνιο – Βλάχοι 

Έτσι τους αποκαλούν οι Μεσολογγίτες, οι οποίοι θεωρούν τον εαυτό τους πολύ διακεκριμένο. 

• Ναύπλιο – Κωλοπλένηδες 

Οι Aργίτες τους αποκαλούν έτσι διότι πλένονταν στις τούρκικες τουαλέτες. 

• Άργος – Πρασάδες 

Ως αντίποινα τους έβγαλαν έτσι, διότι έτρωγαν το πράσο με το οποίο χτυπούσαν το γαϊδούρι τους. 

• Καβάλα – Ψαροκασέλες 

Έτσι τους αποκαλούν οι Ξανθιώτες. 

• Αρκαδία – Σκορδάς ή Αβγοζύγης 

Σκορδάς λόγω των τοπικών προϊόντων και αβγοζύγης γιατί πρώτοι οι Αρκάδες πουλούσαν αυγά βάσει του μεγέθους τους – των αυγών -. 

• Κόρινθος – Λαΐδες 

Γιατί Λαΐδα ήταν μια εταίρα της αρχαιότητας από την Κόρινθο. 

• Κρήτη – Πέτσακες ή Σβούρους 

Μάλλον από Ρέθυμνο, Ηράκλειο. Ο ορεσίβιος ή χωρικός που κατεβαίνει στην πόλη με ιμπεριαλιστικές διαθέσεις ως προς γυναίκες, μπάρια κλπ. με τα γνωστά αξεσουάρ (4χ4, μαύρο πουκάμισο κλπ κλπ). Τείνει να αντικαταστήσει και στα Χανιά το <<κούργιαλος>>. Σβούροι είναι οι κάγκουρες στην τοπική διάλεκτο. 

• Σαλαμίνα – Μπακαουκες ή Μανάρια 

Για το «Μπακαουκας» υπάρχει και το γνωστό ανέκδοτο ότι στη σαλαμίνα επικρατεί… εμφύλιος μεταξύ των Μπακις και των Ουκας. 

• Xαλκίδα – Τρελονερίτες 

Απο το φαινόμενο της παλίρροιας. Τα τρελά νερά του Ευρίπου λένε οτι έχουν πειράξει και τα μυάλα των Χαλκιδέων. 

• Τρίκαλα – Κασέρια ή Σακαφλιάδες 

Κασέρια λόγω τοπικού τυριού και Σακαφλιάδες λόγω του Σακαφλιά, ο οποίος έζησε την εποχή του Μεσοπολέμου, λίγο μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και ήταν ο Δον Ζουάν της εποχής. Ήταν ένας ωραίος άντρας που είχε αναστατώσει την τρικαλινή κοινωνία με τα καμώματά του, ώσπου κάποιοι του στήσανε καρτέρι στα στενά σοκάκια του Βαρουσίου και τον μαχαιρώσανε (εξού και το γνωστό στιχάκι «Στα τρίκαλα στα δυό στενά σκοτώσανε τον Σακαφλιά»). Το σακαφλιάς κατά λέξη σημαίνει ο φίλος της σάρκας.

ΠΗΓΗ

ΠΗΓΗ

ΠΗΓΗ

Κεντρική πλατεία Κρίκελλου

Κρίκελλο Ευρυτανίας, ένα χωριό που κάθε εποχή του χρόνου είναι φανταστικό. Κάθε φορά που το επισκέπτεται κάποιος μαγεύεται από την πλούσια βλάστηση που διαθέτει. Για τους ντόπιους κατοίκους του είναι ο τόπος τους, ένα κομμάτι του εαυτού τους και συνάμα όλες οι όμορφες και άσχημες μνήμες που έχουν από αυτό, η καρδιά τους “χτυπά” δυνατά μονάχα και από την αναφορά του ονόματος του χωριό τους. Μια ανιδιοτελής αγάπη που δεν θα σβήσει ποτέ, μια φλόγα που ποτέ δεν πρόκειται να σβήσει μόνο αναζωπυρώνεται από την λατρεία τόσο των κατοίκων του χωριού όσο και των επισκεπτών, που το επισκέπτονται κάθε φορά για να περάσουν όμορφα και να νιώσουν και εκείνοι ένα κομμάτι του χωριού αυτού. Αυτό το χωριό έχει υψόμετρο 1120 μέτρα και 388 κατοίκους. Καταπληκτικό θέρετρο, απέχει από το Καρπενήσι μόλις 31 χιλιόμετρα, που διανύονται μέσα σε μια φανταστική διαδρομή. Πηγαίνοντας προς το χωριό, περνάμε από το «Νεραϊδοβούνι», μια εξαίσια τοποθεσία, καθώς και από τα «Κοκκάλια», όπου έγινε μάχη με τους Γαλάτες το 279 π.Χ.



Το Κρίκελλο βρίσκεται στη Νοτιοανατολική Ευρυτανία. Απέχει 30 χιλιόμετρα απ’ το Καρπενήσι και 17 χιλιόμετρα απ’ τη Ράχη Τυμφρηστού. Από τη Λαμία απέχει 85 χιλιόμετρα. Η πανέμορφη διαδρομή από τη Ράχη Τυμφρηστού που βρίσκεται περίπου σε υψόμετρο 1.200 μέτρα ανεβαίνει στο ψηλότερο σημείο που λέγεται Πύργος με υψόμετρο 1.600 μέτρα και καταλήγει στο χωριό που βρίσκεται σε υψόμετρο 1.115 μέτρα. Ενδιάμεσα σε υψόμετρο 1.400 μέτρα στη θέση Κοκκάλια. Ο Σύλλογος των εν Αθήναις και απανταχού Κρικελλιωτών «ο Άγιος Νικόλαος» ανέγειρε μνημείο σε ανάμνηση της μεγάλης νίκης των Αιτωλών και Ευρυτάνων κατά των εισβολέων Γαλατών που έγινε το 279 π.Χ. Η πλατεία του χωριού, όπου και ο ναός του πολιούχου του χωριού Αγίου Νικολάου, είναι σε βόρειο γεωγραφικό πλάτος 38 μοίρες 47 λεπτά και 43 δεύτερα λεπτά και ανατολικό γεωγραφικό μήκος 21 μοίρες, 51 λεπτά και 03 δεύτερα λεπτά. Το υψόμετρο στο σημείο αυτό είναι 1.115 μέτρα.

Η διαδρομή προς το πανέμορφο Κρίκελλο είναι πληθωρικά μαγευτική. Ξετυλίγεται μέσα στο «χορό των ελάτων», με εξαίσια θέα τις πανύψηλες βουνοκορφές του Βελουχίου, της Σαράνταινας και της Καλιακούδας. Από τον αυχένα της Ράχης του Τυμφρηστού στα 1200μ., έως την ψηλότερη τοποθεσία, το λεγόμενο Πύργο στα 1600μ., και από εκεί μέχρι το χωριό, τα μάτια δεν χορταίνουν να ταξιδεύουν σε πυκνά καταπράσινα δάση, χλοερούς βοσκότοπους και αλπικά λιβάδια. Παντού συναντάμε παρακαμπτήριες χωμάτινες δασικές διαδρομές και άγνωστα μονοπάτια σπαρμένα με σπάνια αρωματικά φυτά, καρποφόρα δέντρα και πηγές με γάργαρα νερά. Η απόλυτη βουνίσια φύση σε όλο της το μεγαλείο.

Κατά τη διάρκεια της διαδρομής θα επισκεφτείτε την τοποθεσία «Κοκκάλια» στα 1400μ, όπου δεσπόζει ένα οξυκόρυφο μνημείο. Εδώ το 279 π.Χ. οι Ευρυτάνες κατατρόπωσαν τις πολυπληθείς ορδές των Γαλατών εισβολέων του Βρέννου. Η παράδοση λέει ότι από τα οστά των ηττημένων Γαλατών πήρε και το όνομά της η συγκεκριμένη περιοχή.

Μπαίνοντας στο χωριό μας υποδέχεται το γλυκό κελάρυσμα της κεντρικής πηγής. Είναι τα «σωληνάρια» με τις πέτρινες κούπες και το φημισμένο κρυσταλλένιο νερό τους. Θα συναντήσουμε το παλιό κτήριο του σχολείου και στη συνέχεια θα καταλήξουμε στην τεράστια κεντρική πλατεία με τα έξι μεγάλα πλατάνια της (ένα από αυτά χρονολογείται από το 1754), τις ταβέρνες με τις ντόπιες λιχουδιές, τους προσεγμένους ξενώνες και τα ατμοσφαιρικά μπαράκια. Στην κάτω πλευρά της πλατείας, αντικρίζουμε και κάποια, κλειστά πλέον, γραφικά μαγαζάκια, απομεινάρια μιας άλλης εποχής.

Ο επιβλητικός καθεδρικός ναός του Αγίου Νικολάου δεσπόζει στην κεντρική πλατεία του Κρίκελλου. Χτισμένος το 1903 από Ηπειρώτες κατασκευαστές στη θέση παλιότερου μικρού ναού. Άλλες εκκλησίες που ξεχωρίζουν είναι αυτές του Αϊ Γιάννη και της Παναγιάς της Κρικελλιώτισσας.

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου Κρίκελλου

Η ύπαρξη του Κρίκελλου πιθανολογείται από τα βυζαντινά χρόνια. Διαπιστώνεται σίγουρα από τα τουρκικά φορολογικά κατάστιχα του 1454. Γύρω στα 1650 το Κρίκελλο συγκροτείται πιο οργανωμένα με τη συνένωση 7 παλαιότερων διάσπαρτων ποιμενικών οικισμών (Αγκάθι, Μπολιάνες, Λογγιές, Κουμάσια, Κίθι, Κόρπη, Διαβολίτσι). Σκοπός η δημιουργία ενός ενωμένου και οπωσδήποτε πιο προστατευμένου κεντρικού οικισμού, λόγω της δράσης των ληστών, που λυμαίνονταν την περιοχή η οποία αποτελούσε ένα πολύ κομβικό πέρασμα στο δρόμο για το σαντζάκι της Ναυπάκτου. Λέγεται μάλιστα ότι οι επτά οικισμοί είχαν διάταξη κυκλικού σχήματος τύπου κρίκου (κρικέλας) από όπου κατά μία εκδοχή προήλθε και το όνομα του χωριού, αν και πιθανότερη θεωρείται η βλάχικης ή σλάβικης προέλευσης λέξη «Κιρκέλ». Η νερομάνα «Σωληνάρια» ήταν αυτή που θα παρείχε το απαραίτητο ζωογόνο υγρό στοιχείο για την κατοπινή ανάπτυξη του χωριού.

Στην πορεία το Κρίκελλο αναδείχτηκε σε σπουδαίο γεωργοκτηνοτροφικό κεφαλοχώρι και γνώρισε μεγάλη ακμή μέσα στους αιώνες. Επί τουρκοκρατίας αποτελούσε κέντρο ολόκληρου του βιλαετίου του Καρπενησίου. Ξακουστοί ήταν οι Κρικελλιώτες χτίστες, οι ραφτάδες και οι τσαρουχάδες.

Μεγάλη υπήρξε η συνεισφορά των Κρικελλιωτών και στην επανάσταση του 1821 στην οποία έλαβαν μέρος 74 ντόπιοι αγωνιστές, ενισχύοντας τα στρατιωτικά σώματα των Γιολδάσηδων, του Μπότσαρη, του Καραϊσκάκη και άλλων οπλαρχηγών.

Το διάστημα 1833-1912 το Κρίκελλο αποτέλεσε την έδρα του τέως δήμου Ευρυτάνων. Στα τέλη του 19ου αιώνα έβοσκαν στα λιβάδια του 30.000 γιδοπρόβατα, ενώ σημαντική ήταν και η καλλιεργήσιμη γη που σε συνάρτηση με το ευνοϊκό κλίμα της περιοχής παρήγαγε αφθονία γεωργικών προϊόντων.

Τόσο το Κρίκελλο όσο και η διπλανή Δομνίστα ήταν πάντοτε ξακουστά κεφαλοχώρια με σημαντικές υποδομές για τα δεδομένα της εποχής. Ακόμη και σήμερα και ειδικά τα καλοκαίρια, όπου συρρέουν στον τόπο τους οι απανταχού διασκορπισμένοι συγχωριανοί, τούτα τα χωριά παίρνουν επιπλέον ζωή και εξακολουθούν να εκπέμπουν «κάτι» από την αίγλη του παρελθόντος.

Στις 23 Αυγούστου στο πανηγύρι της Παναγιάς, το Κρίκελλο ζει στους ρυθμούς του γλεντιού, του κεφιού και της παράδοσης. Οι Κρικελλιώτες είναι άνθρωποι καλόκαρδοι, φιλόξενοι και με ανεπτυγμένη οικολογική συνείδηση. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι είναι πρωτοπόροι στον αγώνα κατά της εγκατάστασης των ανεμογεννητριών στα παρθένα δάση της Ευρυτανίας.


Από την εμφάνιση και την επίσημη κήρυξη του επίσημου απελευθερωτικού αγώνα στη Δομνίστα στις 7 Ιουνίου 1942 και έως τις αρχές του Σεπτέμβρη, ο Άρης Βελουχιώτης δυναμώνει τα ένοπλα αντιστασιακά τμήματα, ενώ παράλληλα δημιουργεί ισχυρές βάσεις στήριξης στη Ρούμελη. Οι τάξεις του ΕΛΑΣ πυκνώνουν καθημερινά με νέους ενθουσιώδεις αντάρτες από τα χωριά του τόπου μας. Οι αντιστασιακές οργανώσεις γιγαντώνονται.



Ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός ξεκαθαρίζει την ύπαιθρο από τη ληστοκρατία. Πολλοί ανυπόταχτοι τίμιοι κλαρίτες των βουνών εντάσσονται στο απελευθερωτικό κίνημα, ενώ οι αμετανόητοι «κλεφτοπορδίλες» εκδιώκονται. Επίσης οι αντάρτες εξασφαλίζουν και όσο το δυνατόν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης για τους αγροτικούς πληθυσμούς με την προστασία της σοδειάς τους από τις αρπαγές των κατοχικών δυνάμεων.

Ο ΕΛΑΣ πραγματοποιεί, παράλληλα, διάφορα σαμποτάζ κατά του εχθρού, ενώ πολύ σύντομα αφοπλίζει και τους περισσότερους σταθμούς της χωροφυλακής που αποτελούν το μακρύ χέρι ελέγχου του καταχτητή. Έτσι, κατ’ αυτό τον τρόπο, πολλά χωριά καθίστανται πραγματικά ελεύθερες ζώνες. Ώσπου, στις 9 Σεπτεμβρίου 1942 στη Ρέκκα της Γκιώνας, ο Άρης χτυπά αιφνιδιαστικά ένα στρατιωτικό καταυλισμό Ιταλών φασιστών. Πριν εκείνοι προλάβουν να αντιδράσουν, τους διαλύει, κατάσχει τον οπλισμό τους για τις ανάγκες του κινήματος, ενώ αιχμαλωτίζει και δεκάδες από αυτούς, τους οποίους στη συνέχεια ζητά να ανταλλάξει με Έλληνες κρατούμενους. Η ανώτερη Ιταλική διοίκηση αρνείται να διαπραγματευτεί και ως απάντηση διατάζει την εν ψυχρώ εκτέλεση των Ελλήνων κρατουμένων. Κατόπιν αυτού του γεγονότος οι αντάρτες καταδικάζουν σε θάνατο τους συλληφθέντες Ιταλούς.

Στις αρχές του Οχτώβρη 1942, ο Άρης αιφνιδιάζει και καταργεί και τον τοπικό σταθμό της χωροφυλακής στο Κρίκελλο. Όλα δείχνουν ότι πλησιάζει η ώρα της ανοιχτής, πλέον, σύγκρουσης με το φασιστικό καταχτητικό στρατό.



Στη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου, το 1940, εννέα διαλεχτοί Κρικελλιώτες έδωσαν τη ζωή τους.

Πριν από τον πόλεμο, στο χωριό υπήρχε οργάνωση του ΚΚΕ με επικεφαλής το Κρικελλιώτη δάσκαλο Βασίλη Παπανικολάου, παλιό φίλο του Άρη Βελουχιώτη ο οποίος και τον οργάνωσε στο κίνημα από τον καιρό που εκείνος σπούδαζε δάσκαλος στη Λαμία. Αργότερα, με την ίδρυση του ΕΑΜ, δημιουργήθηκε και ισχυρή αντιστασιακή τοπική οργάνωση. Σύντομα στο Κρίκελλο ανθίζουν οι λαογέννητοι θεσμοί της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της Αλληλεγγύης και της Λαϊκής Δικαιοσύνης.

Ο Άρης πόνταρε ιδιαίτερα στη στενή φιλία του με το Β. Παπανικολάου και κατ’ επέκταση στη μαχητική οργάνωση του Κρίκελου και έτσι γι’ αυτό το λόγο προτού κάνει την πρώτη επίσημη εμφάνιση του ΕΛΑΣ στη Δομνίστα της Ευρυτανίας κατέλυσε, προηγουμένως, στο αγαπημένο του Κρίκελλο. Ο δάσκαλος Παπανικολάου, μαζί με το Θανάση Τραχήλη και άλλους Εαμίτες, παρέλαβε τον Άρη και τους ένοπλους συντρόφους του από τη θέση «Κανάβια» και τους φυγάδευσε στο καλύβι του στην τοποθεσία «Τσιουγκρί» κοντά στον Κρικελλοπόταμο. Εκεί οι ένοπλοι μαχητές παρέμειναν για έξι μερόνυχτα (από 1 έως 7 Ιουνίου 1942). Ο Άρης ζήτησε τότε από το φίλο του να του φέρει μία σημαία. Ο Β. Παπανικολάου, αδυνατώντας να βρει από κάπου αλλού, πήρε με υπερηφάνεια τη σημαία του δημοτικού σχολείου του Κρίκελλου και την παρέδωσε στον αρχικαπετάνιο. Αυτό ήταν και το πρώτο λάβαρο του θρυλικού ΕΛΑΣ που έγραφε: «ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ-ΕΛΑΣ»! Κρατώντας το, μπήκαν οι αντάρτες στη Δομνίστα.

Οφείλουμε να αποτίσουμε έναν ελάχιστο φόρο τιμής στον ηρωικό δάσκαλο Βασίλη Παπανικολάου. Έναν σπάνιο άνθρωπο, ιδιαίτερα αγαπητό στους Κρικελλιώτες και γενικά στον Ευρυτανικό λαό. Βαθιά έντιμος, καλλιεργημένος, συνειδητός εκπαιδευτικός και ανιδιοτελής αγωνιστής της λευτεριάς και της λαοκρατίας. Προσηλωμένος με συνέπεια σε αρχές και αξίες που υπηρετούσε όχι στα λόγια αλλά έμπρακτα στη ζωή του. Όταν το καλοκαίρι του ’45 οι παρακρατικοί φασίστες του χαφιέ Βουρλάκη μπήκαν στο Κρίκελλο για να βασανίσουν με τα στειλιάρια τον κόσμο που συγκέντρωσαν δια της βίας στην πλατεία του χωριού, ψάχνοντας για δήθεν κρυμμένα όπλα, ο γενναίος δάσκαλος βγήκε θαρραλέα μπροστά για να υπερασπιστεί τους τρομοκρατημένους συγχωριανούς του. Αργότερα ο Β. Παπανικολάου, μετά από μαρτυρικούς διωγμούς, εντάχθηκε στο ΔΣΕ.


Τον Αύγουστο του 1949, με την ήττα του αντάρτικου, βρέθηκε περικυκλωμένος από το Στρατό και παρακρατικούς κεφαλοκυνηγούς. Ο πάντα περήφανος δάσκαλος προτίμησε τη λεβέντικη λύση της αυτοκτονίας παρά την ατιμωτική σύλληψη. Το κεφάλι του το έκοψαν οι φασίστες και αφού το περιέφεραν ως “τρόπαιο”, στη συνέχεια το πέταξαν στο Κρικελλιώτικο Κακόρεμα. Όμως, ακόμη και αν σκύλευσαν το άψυχο κορμί του Βασίλη Παπανικολάου, δεν μπόρεσαν να σκοτώσουν τη μνήμη του. Η ανάμνηση του ηρωικού δάσκαλου ζει παντοτινά και το όνομά του συζητιέται ακόμη και σήμερα με σεβασμό και συγκίνηση.

Κρικελλοπόταμος

Διανύουμε τις τελευταίες μέρες του Οκτώβρη του 1942. Η δεύτερη επέτειος του «Όχι» θα βρει τη χώρα σκεπασμένη με το μαύρο πέπλο της φασιστικής σκλαβιάς. Η Ευρυτανία υποφέρει και αυτή μαζί με όλη την Ελλάδα. Οι Ιταλοί καταχτητές έχουν κλείσει με συρματοπλέγματα την πόλη του Καρπενησίου και από εκεί εξορμούν στα χωριά παρέα με τους ιταλοντυμένους δωσίλογους, λεηλατώντας, τρομοκρατώντας και βασανίζοντας τους χωρικούς. Ενδεικτικά όλων αυτών είναι όσα διαβάζουμε στην παράνομη αντιστασιακή εφημερίδα «Η Μαχόμενη Ευρυτανία» (φ. 1, 15-2-1943) η οποία γράφει χαρακτηριστικά: «…των Ιταλών που μας καταδικάσαν σε θάνατο, που λεηλάτησαν και έκαψαν τα χωριά μας, που βίασαν και βιάζουν τις γυναίκες μας και τα κορίτσια μας, των ίδιων των Ιταλών που μας βασανίζουν μεσαιωνικά, μας σφάζουν, μας ψήνουν ολοζώντανους». Η ίδια εφημερίδα αναφέρεται ονομαστικά και στους προδότες Στέλλα, Κοροκίδα, Κιούση, Τουρκοχρήστο, Πατακιά, αποκαλώντας τους «γνωστά κατακάθια της κοινωνίας μας»

Πλησιάζει η 28η Οκτωβρίου και οι ανεκδιήγητοι Ιταλοί ετοιμάζονται να τη γιορτάσουν! Κατά την προσφιλή τους αλήτικη ληστρική ταχτική στέλνουν με τους χαφιέδες τους εκβιαστικά μηνύματα στις φτωχές ευρυτανικές κοινότητες που δεινοπαθούν, ζητώντας να αποσταλούν άμεσα στο Καρπενήσι μεγάλες ποσότητες από αρνοκάτσικα, κότες, κρασιά και τσίπουρα! Ομάδες ανταρτών, 100-200 μέτρα έξω από το Καρπενήσι, σταματούν τις πομπές των εφοδίων και γυρίζουν πίσω στους χωρικούς τα προϊόντα του μόχθου τους.

Εν τω μεταξύ, μια από εκείνες τις σκοτεινές νύχτες, 4 αλεξιπτωτιστές (3 Άγγλοι και ένας συνεργαζόμενος Έλληνας) πέφτουν, προφανώς από κακό υπολογισμό, σχεδόν μέσα στο Καρπενήσι λίγο δίπλα από τα ιταλικά φυλάκια. Την τελευταία στιγμή κάποιοι Καρπενησιώτες τους γλυτώνουν και τους φυγαδεύουν αστραπιαία προς τα αντάρτικα λημέρια του Άρη. Ο διορατικός καπετάνιος αν και τους δέχεται… αναγκαστικά ως «συμμαχική δύναμη», εντούτοις τους αντιμετωπίζει με ψυχρότητα καθώς όπως προφητικά συνήθιζε να λέει: «οι αποικιοκράτες Εγγλέζοι θα είναι αύριο-μεθαύριο οι αντικαταστάτες των Γερμανών»! Οι Άγγλοι ζητούν να προωθηθούν προς τη Γκιώνα για να συναντηθούν με άλλους δικούς τους. Οι αντάρτες υπόσχονται μεν να τους συνοδεύσουν μέχρι εκεί, αλλά πρωτίστως ο Άρης έχει σκοπό να βρεθεί με το τμήμα του στο Παπαρούσι όπου θα πραγματοποιηθεί μία κρίσιμη σύσκεψη αντάρτικων σχηματισμών. Και δεν διανοείται καν να απουσιάζει από εκεί.

Παράλληλα οι Ιταλοί κινητοποιούνται αμέσως και βγαίνουν από το Καρπενήσι με ένα ισχυρό πάνοπλο τμήμα 1200 ανδρών, με στόχο να πραγματοποιήσουν μία ευρεία εκκαθαριστική επιχείρηση εναντίον των ανταρτών, αποσκοπώντας ταυτόχρονα και στη σύλληψη των διαφυγόντων αλεξιπτωτιστών.
Σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, το βράδυ της 27ης Οχτώβρη πολλοί Ιταλοί στρατοπεδεύουν στο Κρίκελλο όπου ως συνήθως φοβερίζουν τον κόσμο και πλιατσικολογούν. Το πρωί της επόμενης μέρας, 28 Οκτώβρη, αναχωρούν με κατεύθυνση και πάλι προς το Καρπενήσι. Η οπισθοφυλακή τους όμως, για κάποιο λόγο καθυστερεί και γι’ αυτό ο Ιταλός διοικητής στέλνει με τη μαύρη φοράδα του έναν επίλεκτο στρατιώτη για να διαπιστώσει τα αίτια της καθυστέρησης του συγκεκριμένου τμήματος.

Πλησίον της περιοχής κινείται και το τμήμα του Άρη -κάπου 60 άνδρες- μαζί με τους Εγγλέζους αλεξιπτωτιστές οι οποίοι, αναγκαστικά, ακολουθούν κι’ αυτοί τους Ελασίτες. Οι αντάρτες έχουν ήδη πληροφορηθεί την ύπαρξη των Ιταλών, χωρίς όμως να έχουν και εικόνα για την ακριβή πορεία τους. Παρόλα αυτά ο Α. Βελουχιώτης αποφασίζει να τους χτυπήσει. Τότε συμβαίνει ένα αναπάντεχο γεγονός που διευκολύνει στο μέγιστο βαθμό τα σχέδιά του.

Ένας από τους ιχνηλάτες του Άρη που προπορεύεται του αντάρτικου τμήματος, ο περίφημος «Αγησίλαος» (Αντώνης Τσιαπούρας από το Καρπενήσι), πετυχαίνει στους Αγίους Θεοδώρους του Κρίκελλου τον έφιππο Ιταλό που προαναφέραμε. Χωρίς να χάσει ευκαιρία χυμάει καταπάνω του και τον γκρεμίζει από το άλογο. Μια εκδοχή λέει πως ο ατρόμητος αντάρτης «Αγησίλαος» (που σε όλες τις πολεμικές επιχειρήσεις περιφρονεί επιδεικτικά το θάνατο μαχόμενος σχεδόν πάντα ακάλυπτος) σταμάτησε ατάραχος τον Ιταλό και πιάνοντας τα γκέμια του αλόγου τον… διέταξε να κατέβει!!! Να σημειώσουμε ότι αυτό το άλογο που κατασχέθηκε ήταν το μετέπειτα «μαύρο άτι» του Α. Βελουχιώτη που βλέπουμε σε όλες τις σχετικές φωτογραφίες. Όπως και να συνέβη, το γεγονός είναι ότι ο «Αγησίλαος» συλλαμβάνει τον Ιταλό και σε χρόνο μηδέν τον οδηγεί ενώπιον του Άρη.

Από τον αιχμάλωτο Ιταλό οι αντάρτες πληροφορούνται πολύτιμες λεπτομέρειες για τις ακριβείς κινήσεις του εχθρού στην περιοχή. Ο Άρης δεν διστάζει στιγμή. Αποφασίζει άμεσα να στήσει καρτέρι θανάτου στους φασίστες καταχτητές. Με τη γνωστή πανέξυπνη ταχτική του, και αφού πρώτα κατοπτεύει αριστοτεχνικά το χώρο, καταστρώνει επιτόπου την ενέδρα. Το χτύπημα αποφασίζεται να γίνει στη θέση «Κουφόβρυση» του Κρίκελλου. Μόλις η Ιταλική φάλαγγα, που ανηφορίζει από το Κρίκελλο, πλησιάζει στο καίριο σημείο, οι Αρειανοί επιτίθενται ξαφνικά με καταιγισμό πυρών. Οι ακροβολισμένοι αντάρτες χτυπούν από παντού ανελέητα.


Οι Ιταλοί αρχικά αιφνιδιάζονται αλλά στη συνέχεια ανασυγκροτούνται και ανταποδίδουν αμέσως τα πυρά. Η μάχη που ακολουθεί είναι άγρια, φονική. Οι δύο πλευρές μάχονται λυσσαλέα και με πρωτοφανές πείσμα. Ο Άρης, όμως, που έχει πιάσει για τα καλά τα περάσματα, μακελεύει εντέλει τους Ιταλούς φασίστες. Μέσα σε λιγότερο από μισή ώρα, 3-4 από δαύτους κείτονται νεκροί, ενώ συλλαμβάνονται και άλλοι 15 (στο μνημείο αναγράφονται 3 νεκροί, στην αντάρτικη εφημερίδα «Η μαχόμενη Ευρυτανία» 4, ενώ άλλες πληροφορίες κάνουν λόγο και για 8). Όσοι απέμειναν το βάζουν στα πόδια σα λαγοί. Λάφυρα όπλα, πολυβόλα, πυρομαχικά, πέφτουν στα χέρια των ανταρτών. Οι δε Άγγλοι θα μείνουν άναυδοι από τη στρατηγική ιδιοφυία του Άρη και τη νικηφόρα έκβαση της πρώτης ανοιχτής μάχης κατά του εχθρού σε ολόκληρη την κατεχόμενη από το φασισμό Ευρώπη.





Ένας νεκρός αγωνιστής είναι η μοναδική μα οδυνηρή απώλεια των ανταρτών στη διάρκεια της μάχης του Κρίκελλου. Είναι ο αγαπητός σε όλους δάσκαλος Δημήτρης Σαξώνης («Δασκαλάκης») από τα Μάρμαρα της Φθιώτιδας, παλιός συμμαθητής και φίλος του Άρη Βελουχιώτη. Ο «Δασκαλάκης» είναι ο πρώτος νεκρός ΕΛΑΣίτης στα πεδία των τίμιων μαχών, ο πρώτος μάρτυρας του αντάρτικου λαϊκού στρατού που πότισε με το αίμα του τον τιτάνιο αγώνα για τη χιλιάκριβη τη λευτεριά! Θάφτηκε στο Κρίκελλο τυλιγμένος στο αντάρτικο λάβαρο και ο τάφος του βρίσκεται ακόμη και σήμερα στο κοιμητήριο της Αγίας Παρασκευής. Μην ξεχνάς Ευρυτάνα, μην ξεχνάς επισκέπτη, να αφήνεις πάντα ένα λουλούδι των βουνών στον τάφο του ηρωικού «Δασκαλάκη».



Από το απόγευμα της 28ης αλλά και την επομένη ημέρα 29 Οχτώβρη, οι άνανδροι Ιταλοί φασίστες εξορμούν από το Καρπενήσι στο Κρίκελλο για τα αντίποινα του αίματος και της καταστροφής όπως συνήθιζαν. Εκτελούν 2 αθώους κατοίκους, ένα νέο μορφωμένο παιδί ονόματι Κώστα Μιτζιβίρη, καθώς και το Γιώργο Ζούκα. Στη συνέχεια καίνε 32 σπίτια μεταξύ των οποίων και το ιατρείο του χωριού. Λεηλατούν τα υπάρχοντα των χωριατόσπιτων φορτώνοντας τα σα γνήσιοι λήσταρχοι σε δεκαπέντε μουλάρια που είχαν επιτάξει ειδικά γι’ αυτό το σκοπό.

Συλλαμβάνουν και τον παππά Οδυσσέα Κρικέλλα και 16 ακόμη Κρικελλιώτες χωρικούς τους οποίους οδηγούν στο Καρπενήσι. Τους περιφέρουν δεμένους και άγρια χτυπημένους στην κεντρική πλατεία του Καρπενησίου, διαδίδοντας ότι τάχα είναι… συλληφθέντες αντάρτες! Η γελοιότητα των θρασύδειλων Ιταλών φασιστών φτάνει στο αποκορύφωμά της, όταν μεταμφιέζουν ορισμένους δικούς τους στρατιώτες και τους επιδεικνύουν ως Εγγλέζους αιχμαλώτους! Οι Ευρυτάνες που αντιλαμβάνονται τι συμβαίνει γιουχάρουν δημόσια τους ελεεινούς «κοκορόφτερους». Οι 17 συλληφθέντες Κρικελλιώτες θα βασανιστούν απάνθρωπα από τους Ιταλούς και τους δωσίλογος στα μπουντρούμια του Καρπενησίου για 40 μέρες.

Να σημειωθεί το γεγονός ότι ο παπάς Οδυσσέας θα γνωρίσει ξανά άγρια βασανιστήρια και λίγα χρόνια αργότερα, κατά τη διάρκεια του εμφυλίου, από τους φασίστες παρακρατικούς του Μπούρου. Τον χτυπούν, του κόβουν με μαχαίρια τα γένια και του σπάνε τα χέρια με τους υποκόπανους των όπλων τους.

Το Κρίκελλο θα γνωρίσει τεράστια καταστροφή και από τους Γερμανούς ναζί, δύο χρόνια αργότερα, τον Αύγουστο του 1944, όταν τα καθάρματα του Χίτλερ πυρπολούν το Καρπενήσι και την Ευρυτανία. Εκτελούν την Αγγελική Συγγούνη και 3 ομήρους και καίνε τα 250 από τα 400 σπίτια του χωριού. Οι μαχόμενοι Κρικελλιώτες δεν θα το βάλουν κάτω. Θα αντλήσουν δύναμη από τις ίδιες τους τις πληγές, δυναμώνοντας τον αγώνα τους, μαζί με όλο το λαό, κατά του φασίστα καταχτητή.

Το 1948, ο στρατός αυτή τη φορά, εκδιώκει τους Κρικελλιώτες εκκενώνοντας το χωριό ώστε να μη βρίσκουν οι αντάρτες στήριξη από το ντόπιο πληθυσμό. Αυτό συνέβαινε, τότε, σε όλα σχεδόν τα ευρυτανικά χωριά. Την άνοιξη του 1950, με το λεγόμενο «επαναπατρισμό» πολλοί θα επιστρέψουν. Όχι όμως όλοι. Κάποιοι θα θυσιαστούν στον αγώνα, άλλοι θα πάρουν τον αναγκαστικό δρόμο της πολιτικής προσφυγιάς, άλλοι της φυλακής και της εξορίας, ενώ ορισμένοι δεν θα γυρίσουν στην τοπική κοινωνία από το φόβο των αντιποίνων του μετεμφυλιακού κράτους. Η πορεία ερήμωσης της Ευρυτανίας ξεκινά.


Τέλος, όσον αφορά τη μάχη του Κρίκελλου οφείλουμε να κάνουμε μια υποσημείωση σχετικά με τις ημερομηνίες των γεγονότων. Οι αναφορές, ως προς αυτές, διίστανται. Στο μνημείο της Κουφόβρυσης αναγράφεται η 29η Οχτώβρη σαν ημερομηνία της μάχης, ενώ επάνω στον τάφο του Δασκαλάκη υπάρχει παλιά χάραξη με την ένδειξη 28η Οκτώβρη 1942. Η διαφοροποίηση αυτή παρατηρείται και σε αρκετές άλλες αναφορές. Βάση των περισσότερων στοιχείων ως πιο έγκυρη ημερομηνία της μάχης θα πρέπει να θεωρείται η 28η Οκτώβρη, ενώ η 29η σηματοδοτεί περισσότερο τα αντίποινα των Ιταλών στο χωριό.

Ο δρόμος προς το Κρίκελλο

Η ιστορική νικηφόρα μάχη του Κρίκελλου, αποτέλεσε ένα πολύ σημαντικό γεγονός για την περαιτέρω πορεία του αντιστασιακού κινήματος στη χώρα μας. Η κατατρόπωση των Ιταλών καταχτητών από τον Άρη, προσέδωσε επιπλέον κύρος στους αντάρτες, αναθάρρησε τους πληθυσμούς και σήμανε συναγερμό για την ένταξη στο Αντιστασιακό κίνημα ακόμη περισσότερων νέων αγωνιστών. Επιπλέον τρομοκράτησε τους Ιταλούς φασίστες οι οποίοι άρχισαν σιγά-σιγά να λουφάζουν. Ταυτόχρονα υπήρξε διεθνής απήχηση και δόθηκε το φωτεινό παράδειγμα σε όλους τους σκλαβωμένους λαούς, μιας και η μάχη του Κρίκελλου (μαζί με εκείνη της Ρέκκας) ήταν οι πρώτες σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη.


Το Κρίκελλο της Ευρυτανίας σήκωσε το φλάμπουρο της λευτεριάς και έτσι κατέκτησε επάξια τη δική του θέση στη λαμπρή Αντιστασιακή Ιστορία του τόπου μας, δίπλα από το Μικρό χωριό, τη Βίνιανη, τις Κορυσχάδες, τηΔομνίστα, τη Χρύσω και τόσα άλλα ακόμη κάστρα της λευτεριάς.

Το Κρίκελλο από ψηλά

Μαγαζιά κάθε λογής που μαγεύουν κάθε απαιτητικό επισκέπτη με τα όμορφα, γευστικά μα πάνω από όλα παραδοσιακά πιάτα που σερβίρουν. Το Κρίκελλο μπορεί να γίνει τρόπος ζωής για κάθε επισκέπτη που είναι λάτρης της φύσης καθώς και της παράδοσης. Η ιδιαίτερη φιλοξενία από τους κατοίκους θα κερδίσει κάθε επισκέπτη.


Όπως κάθε χωριό του νομού Ευρυτανίας μπορεί να το γνωρίσει κανείς μέσω των διαφόρων ιστοσελίδων που υπάρχουν για να μας υπενθιμίζουν πάντοτε τον πολιτισμό και την καταγωγή μας. Έτσι και το Κρίκελλο γίνεται ευρέως γνωστό μέσω ορισμένων ιστοσελίδων αλλά έχει κάτι το ξεχωριστό κάτι το εντελώς διαφορετικό, κάτι που το διαφοροποιεί με τα υπόλοιπα χωριά του νομού. Και αυτό είναι η ξακουστή σε όλους μας μπάντα των “Μethod of Three” μια μπάντα που δημιουργήθηκε όχι μόνο για το εξαιρετικό τους ταλέντο αλλά και για να προβάλουν τα τοπία αλλά και για να παντρέψουν ένα διαφορετικό είδος τραγουδιού, μεταξύ του δημοτικού τραγουδιού και του ροκ στοιχείου. Το Κρίκελλο λοιπό εκτός από την εκτενή ιστορία την οποία διαθέτει σε βάθος χρόνου, διαθέτει και πάρα πολλούς ανθρώπους που θέλουν να δείξουν πόσο πολύ τους αρέσει τα παραδοσιακά ακούσματα του τόπου τους. Για αυτό λοιπόν μπορείτε να γνωρίσετε το Κρίκελλο μέσα από τους συντελεστές αυτής της μπάντας στο κάτωθι βίντεο που ακολουθεί.



ΠΗΓΗ
ΠΗΓΗ