Ιδρύεται στην Αθήνα το Νοσοκομείο Προσφύγων Αθηνών, μετέπειτα Ιπποκράτειο
Ένα νοσοκομείο που γεννήθηκε μέσα από τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, για να γίνει έναν αιώνα αργότερα ένα από τα σημαντικότερα νοσηλευτικά ιδρύματα της χώρας.
Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 δεν άφησε πίσω της μόνο ερείπια και προσφυγιά· άφησε και μια πρωτόγνωρη ανάγκη. Εκατοντάδες χιλιάδες ξεριζωμένοι άνθρωποι έφταναν στην Αθήνα και τον Πειραιά εξουθενωμένοι, άρρωστοι, χωρίς περιουσία και συχνά χωρίς οικογένεια. Το ελληνικό κράτος, το ίδιο σε κατάσταση σοκ, έπρεπε να βρει γρήγορα τρόπο να τους περιθάλψει. Από αυτή την πίεση γεννήθηκε ένας θεσμός που θα άλλαζε τη φυσιογνωμία της υγειονομικής περίθαλψης στην πρωτεύουσα.
Το βασιλικό διάταγμα του 1923
Στα τέλη Ιουλίου του 1923, με βασιλικό διάταγμα, ιδρύεται επίσημα στην Αθήνα το Νοσοκομείο Προσφύγων Αθηνών, με σκοπό, όπως αναφερόταν χαρακτηριστικά, «την θεραπείαν προσφύγων και απόρων ιδιωτών πασχόντων εκ κοινών νοσημάτων». Η ίδρυσή του δεν ήταν μια απομονωμένη κρατική πρωτοβουλία, αλλά μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας —που είχε ξεκινήσει ήδη από το 1922— να οργανωθούν νοσοκομειακές δομές αποκλειστικά για τους πρόσφυγες, καθώς οι υπάρχουσες δημόσιες δομές της Αθήνας δεν επαρκούσαν ούτε κατά διάνοια για τον όγκο των αναγκών.
Για τη στέγαση του νέου νοσοκομείου επιτάχθηκε το κτήριο του Δ΄ Στρατιωτικού Νοσοκομείου, στη Λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας —ένα κτήριο με τη δική του ιδιαίτερη προϊστορία, καθώς είχε αρχικά ανεγερθεί με δωρεά του μεγάλου ευεργέτη Γρηγορίου Μαρασλή, ο οποίος οραματιζόταν εκεί τη στέγαση μιας Εμπορικής και Βιομηχανικής Ακαδημίας. Το όνειρο εκείνο δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ όπως είχε συλληφθεί· το κτήριο πέρασε σε στρατιωτική χρήση και τελικά, μέσα από τις ανάγκες του 1922-23, σε νοσοκομειακή.
Ο πρώτος διευθυντής: Απόστολος Ορφανίδης
Στη διεύθυνση του νεοϊδρυθέντος νοσοκομείου τοποθετήθηκε ο Απόστολος Ορφανίδης, επίατρος και πρώην διευθυντής του Στρατιωτικού Νοσοκομείου Σμύρνης —άνθρωπος, δηλαδή, που είχε ζήσει από πρώτο χέρι την τραγωδία της Μικρασίας. Ο Ορφανίδης παρέμεινε επικεφαλής του ιδρύματος για περίπου εικοσιπέντε χρόνια, διαμορφώνοντας σε μεγάλο βαθμό τον χαρακτήρα και το κύρος του, και αργότερα διετέλεσε και Υπουργός Υγιεινής, Πρόνοιας και Αντιλήψεως. Στη μνήμη του, ο προαύλιος χώρος του σημερινού Ιπποκρατείου φέρει σήμερα το όνομά του.
Ήδη από το φθινόπωρο του 1922, πριν καν ολοκληρωθεί η επίσημη ίδρυση, το Υπουργείο Περιθάλψεως είχε δημοσιεύσει ειδοποιήσεις καλώντας νοσοκόμους που είχαν υπηρετήσει σε ελληνικά νοσοκομεία της Μικράς Ασίας να προσέλθουν για πρόσληψη στα υπό ίδρυση προσφυγικά νοσοκομεία —μια ένδειξη της σπουδής και της οργάνωσης με την οποία επιχειρήθηκε να καλυφθεί το κενό.
Σταθμοί στην ιστορία του ιδρύματος
- Τέλος 19ου αιώνα — Το κτήριο στη Λ. Βασιλίσσης Σοφίας στεγάζει το «Μαράσλειο Χημείο».
- 1912 — Με την έναρξη του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, το κτήριο περνά σε στρατιωτική χρήση.
- 1922-23 — Η Μικρασιατική Καταστροφή δημιουργεί επείγουσα ανάγκη περίθαλψης προσφύγων.
- Ιούλιος 1923 — Βασιλικό διάταγμα ιδρύει το Νοσοκομείο Προσφύγων Αθηνών.
- 1934 — Εγκρίνεται ο Εσωτερικός Κανονισμός (Καθηκοντολόγιο) του νοσοκομείου.
- 1935 — Το νοσοκομείο μετονομάζεται σε Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών.
- 1964-1966 — Προστίθεται νέο, οκταώροφο κτήριο πίσω από το ιστορικό κτίσμα.
- Σήμερα — Λειτουργεί ως Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Ιπποκράτειο», με δυναμικότητα εκατοντάδων κλινών.
Από το «Προσφύγων» στο «Ιπποκράτειο»
Για δώδεκα χρόνια το ίδρυμα λειτούργησε με το όνομα που μαρτυρούσε την καταγωγή του: Νοσοκομείο Προσφύγων Αθηνών. Το 1935, καθώς η οξεία φάση της προσφυγικής κρίσης είχε πια περάσει και οι πρόσφυγες του 1922 είχαν σε μεγάλο βαθμό ενταχθεί στον ιστό της πόλης, το νοσοκομείο καταργήθηκε με τη μορφή που είχε ιδρυθεί και μετονομάστηκε σε Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών —όνομα που φέρει έως σήμερα. Η αλλαγή αυτή δεν σήμαινε διακοπή λειτουργίας, αλλά μετεξέλιξη: το ίδρυμα διατήρησε την υποδομή, το προσωπικό και σε μεγάλο βαθμό το ήθος του, ανοίγοντας όμως πλέον τις πόρτες του σε όλους τους πολίτες, όχι μόνο στους πρόσφυγες.
Η ιστορική αυτή μετάβαση είναι χαρακτηριστική για πολλούς θεσμούς που γεννήθηκαν από την προσφυγική κρίση της δεκαετίας του 1920: όσο η ανάγκη ήταν οξεία, η ονομασία και ο σκοπός τους έμεναν στενά συνδεδεμένοι με την προσφυγιά· μόλις όμως η κοινωνία απορρόφησε τους πρόσφυγες, τα ιδρύματα αυτά —νοσοκομεία, σχολεία, συνοικισμοί— έγιναν οργανικό κομμάτι της πόλης, χωρίς να σβήσει ωστόσο η μνήμη της αρχικής τους αποστολής.
Ένας αιώνας μετά
Το Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Ιπποκράτειο» εξακολουθεί να λειτουργεί έναν αιώνα μετά την ίδρυσή του, σε ένα συγκρότημα που συνδυάζει το ιστορικό κτήριο της Λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας με νεότερες προσθήκες της δεκαετίας του 1960. Λίγοι από όσους περνούν σήμερα έξω από τις πύλες του γνωρίζουν ότι το όνομα «Ιπποκράτειο» κρύβει πίσω του μια ιστορία ξεριζωμού, προσφυγιάς και μιας πρώτης γενιάς γιατρών και νοσοκόμων που έμαθαν να θεραπεύουν μέσα στον πόνο της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Η ιστορία του νοσοκομείου είναι, τελικά, και ιστορία της ίδιας της Αθήνας: μιας πόλης που, καλούμενη να απορροφήσει μέσα σε λίγους μήνες πληθυσμό ίσο σχεδόν με τον δικό της, βρήκε τρόπο όχι μόνο να επιβιώσει αλλά και να χτίσει θεσμούς που άντεξαν στον χρόνο.
— anexitilo.net, Ιστορική Ομάδα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου