Βυζαντινή Ιστορία · 626 μ.Χ.
Η Νίκη της Υπέρμαχου
Όταν ο βυζαντινός στόλος διασκόρπισε τους Αβάρους και τους Σλάβους έξω από τα τείχη της Πόλης
Το καλοκαίρι του 626 μ.Χ., η Κωνσταντινούπολη βρέθηκε αντιμέτωπη με τον μεγαλύτερο κίνδυνο της ιστορίας της μέχρι εκείνη τη στιγμή. Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος βρισκόταν μακριά, στα βάθη της Περσίας, διεξάγοντας την αντεπίθεση που θα έσωζε τελικά την αυτοκρατορία. Στην Πόλη, ο Χαγάνος των Αβάρων είχε στρατοπεδεύσει με έναν τεράστιο στρατό Αβάρων, Σλάβων, Βουλγάρων και Γηπίδων, ενώ στην απέναντι όχθη του Βοσπόρου, Πέρσες υπό τον Σαρβάραζ περίμεναν την ευκαιρία να περάσουν και να ενωθούν μαζί τους.
«Η τύχη της Βασιλεύουσας δεν θα κρινόταν στα τείχη, αλλά στα νερά κάτω από αυτά.»
Το σχέδιο του πολιορκητή
Ο Χαγάνος γνώριζε πως τα θαλάσσια τείχη ήταν το αδύναμο σημείο κάθε επίθεσης εναντίον της Πόλης, εφόσον ο βυζαντινός στόλος έλειπε από τα στενά. Το σχέδιό του ήταν τολμηρό: τα σλαβικά μονόξυλα —πρωτόγονες αλλά ευέλικτες βάρκες, σκαμμένες από κορμούς δέντρων— θα μετέφεραν περσικά στρατεύματα από την ασιατική ακτή στη θρακική, περνώντας μέσα από τον Κεράτιο Κόλπο. Αν η ένωση Περσών και Αβαροσλάβων πραγματοποιείτο, η πτώση της Κωνσταντινούπολης θα ήταν σχεδόν αναπόφευκτη.
Ο πατρίκιος Βώνος, επικεφαλής της άμυνας εν απουσία του Ηρακλείου, γνώριζε το ίδιο. Και είχε ένα όπλο που ο Χαγάνος δεν είχε υπολογίσει σωστά: τον στόλο των βαρέων βυζαντινών πλοίων που παρέμενε αγκυροβολημένος στα νερά της Πόλης.
Η σύγκρουση στον Κεράτιο
Στις αρχές Αυγούστου, τα σλαβικά μονόξυλα άρχισαν να συγκεντρώνονται στον Κεράτιο Κόλπο, γεμάτα άνδρες, έτοιμα να διαπλεύσουν τα στενά και να παραλάβουν τα περσικά στρατεύματα. Ήταν η στιγμή που περίμενε ο βυζαντινός στόλος. Τα βαριά, καλά επανδρωμένα πλοία της αυτοκρατορίας έπεσαν πάνω στα ευάλωτα μονόξυλα με συντριπτική υπεροχή.
Τα ελαφρά σλαβικά σκάφη δεν είχαν καμία πιθανότητα απέναντι στα βυζαντινά πλοία· ανατράπηκαν, βυθίστηκαν, τσακίστηκαν το ένα πάνω στο άλλο μέσα στον πανικό. Οι πηγές της εποχής περιγράφουν τα νερά του Κερατίου να κοκκινίζουν, καθώς χιλιάδες Σλάβοι πνίγονταν ή σφάζονταν προσπαθώντας να φτάσουν στην ακτή. Ο περσικός στρατός, στην απέναντι όχθη, παρακολουθούσε ανήμπορος να επέμβει — η θάλασσα που έπρεπε να είναι η γέφυρά τους είχε γίνει τάφος για τους συμμάχους τους.
Χωρίς τη ναυτική μεταφορά που θα επέτρεπε την ένωση των δύο στρατών, το σχέδιο του Χαγάνου κατέρρευσε. Βλέποντας την καταστροφή του στόλου και την αποτυχία και των χερσαίων επιθέσεων στα τείχη, ο ηγεμόνας των Αβάρων διέταξε αποχώρηση. Η μεγαλύτερη πολιορκία που είχε γνωρίσει η Κωνσταντινούπολη έληγε σε λίγες μόνο ημέρες, με πανωλεθρία για τους πολιορκητές.
Η Υπέρμαχος Στρατηγός
Για τους κατοίκους της Πόλης, η ξαφνική και σχεδόν ανέλπιστη σωτηρία δεν μπορούσε να αποδοθεί μόνο σε στρατηγική. Η πίστη της εποχής έβλεπε στη νίκη κάτι πέρα από ανθρώπινο υπολογισμό: την ίδια την Θεοτόκο, προστάτιδα της Πόλης, να μεσολαβεί για τη σωτηρία της. Ο πατριάρχης Σέργιος, που είχε περιφέρει την εικόνα της Παναγίας στα τείχη κατά τη διάρκεια της πολιορκίας για να εμψυχώσει τους αμυνόμενους, θεωρήθηκε ότι είχε επικαλεστεί επιτυχώς την προστασία της.
Από αυτή τη βαθιά ευγνωμοσύνη γεννήθηκε ένας από τους πιο σημαντικούς ύμνους της ορθόδοξης παράδοσης: ο Ακάθιστος Ύμνος. Το προοίμιό του, «Τῇ Ὑπερμάχῳ Στρατηγῷ τὰ νικητήρια», γράφτηκε ακριβώς για να εκφράσει αυτή την ευγνωμοσύνη — η Θεοτόκος ως «Υπέρμαχος Στρατηγός» που οδήγησε την Πόλη στη νίκη. Ο ύμνος ονομάστηκε «Ακάθιστος» επειδή, σύμφωνα με την παράδοση, το πλήθος τον άκουσε όρθιο, χωρίς να κάθεται, σε ένδειξη ευλάβειας για το θαύμα της σωτηρίας.
«Τῇ Ὑπερμάχῳ Στρατηγῷ τὰ νικητήρια, ὡς λυτρωθεῖσα τῶν δεινῶν, εὐχαριστήρια ἀναγράφω σοι ἡ Πόλις σου, Θεοτόκε.»
Η κληρονομιά μιας νίκης
Η ναυμαχία του 626 δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική επιτυχία· καθόρισε τον τρόπο με τον οποίο η Κωνσταντινούπολη θα αντιλαμβανόταν τον εαυτό της για αιώνες: ως πόλη υπό θεία προστασία, ανίκητη όσο η Θεοτόκος στεκόταν φρουρός στα τείχη της. Η μνήμη αυτής της νίκης ζωντάνεψε ξανά σε κάθε μελλοντική πολιορκία, δίνοντας κουράγιο σε γενιές υπερασπιστών που θα ακολουθούσαν, μέχρι την τελευταία, μοιραία πολιορκία του 1453.
Και ο Ακάθιστος Ύμνος, γραμμένος εκείνες τις μέρες ευγνωμοσύνης, ακούγεται μέχρι σήμερα κάθε Παρασκευή της Σαρακοστής σε κάθε ορθόδοξο ναό.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου