Εμφύλιος Σπαραγμός στην Ελλάδα
Πώς ο θρύλος του Ναυτικού, Ανδρέας Μιαούλης, ανατίναξε με τα ίδια του τα χέρια την κορβέτα «Ύδρα» και τη φρεγάτα «Ελλάς», τα πιο πολύτιμα πλοία του νεοσύστατου ελληνικού στόλου
Δέκα χρόνια μετά την έναρξη του Αγώνα για την ελευθερία, το νεαρό ελληνικό κράτος δεν απειλούνταν πια από τον σουλτανικό στόλο, αλλά από τον εαυτό του. Στο πρωινό της 1ης Αυγούστου 1831, στον όρμο του Πόρου, δύο διαδοχικές εκρήξεις συγκλόνισαν το νερό και τα βουνά γύρω από τον ναύσταθμο. Ο ναύαρχος Ανδρέας Μιαούλης, ο άνθρωπος που είχε κάψει οθωμανικές ναυαρχίδες και είχε γίνει σύμβολο της Επανάστασης, διέταξε την ανατίναξη δύο από τα πολυτιμότερα πλοία του ελληνικού στόλου: της κορβέτας «Ύδρα» και της φρεγάτας «Ελλάς». Δεν ήταν πράξη πολέμου εναντίον εχθρού. Ήταν πράξη απόγνωσης, μέσα σε έναν εμφύλιο σπαραγμό που είχε αρχίσει να τρώει τα σπλάχνα του νεοσύστατου κράτους.
Το φόντο μιας βαθιάς διάσπασης
Ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας είχε αναλάβει το 1828 ένα κράτος ερειπωμένο, χωρίς θεσμούς, χωρίς ταμείο, με στρατιωτικούς αρχηγούς και νησιωτικές οικογένειες συνηθισμένες να κυβερνούν μόνες τους τις υποθέσεις τους. Η προσπάθειά του να συγκεντρώσει την εξουσία και να θέσει τάξη προσέκρουσε στις μεγάλες πολιτικές και ναυτικές οικογένειες, ιδίως της Ύδρας, που ένιωθαν ότι παραγκωνίζονταν από τη νέα διοίκηση. Το ρήγμα αυτό, ανάμεσα στον Κυβερνήτη και στους πρωταγωνιστές της Επανάστασης, βάθαινε μήνα με τον μήνα.
Στα μέσα Ιουλίου του 1831, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης κήρυξε εξέγερση στη Μάνη, αναγκάζοντας τον Καποδίστρια να στείλει στρατεύματα για να την καταστείλει. Την ίδια περίοδο, ο Μιαούλης και ο Ανδρέας Κριεζής, μαθαίνοντας ότι ο εθνικός στόλος ετοιμαζόταν να στραφεί εναντίον της επαναστατημένης Ύδρας, κατέλαβαν με περίπου διακόσιους Υδραίους στρατιώτες τον ναύσταθμο του Πόρου, όπου ναυλοχούσαν τα καλύτερα πλοία του ελληνικού ναυτικού.
Δύο πλοία - σύμβολα
Η φρεγάτα «Ελλάς» ήταν η ναυαρχίδα του στόλου, ναυπηγημένη στη Νέα Υόρκη και αγορασμένη με δανεικά από το Λονδίνο, μέσα από μεγάλες θυσίες των Ελλήνων στα τελευταία χρόνια του Αγώνα.
Η κορβέτα «Ύδρα» ήταν πολεμικό λάφυρο: είχε κατασχεθεί από τον Αιγυπτιακό στόλο τον Ιούλιο του 1827 από τον ναύαρχο Κόχραν και είχε ενταχθεί έκτοτε στις ελληνικές ναυτικές δυνάμεις.
Η κλιμάκωση στον Πόρο
Η κατάληψη του ναυστάθμου από τους στασιαστές δεν πέρασε απαρατήρητη. Ο Καποδίστριας ζήτησε τη μεσολάβηση των συμμάχων δυνάμεων, και στον Πόρο έφτασε ο Ρώσος ναύαρχος Ρίκορντ, με σκοπό να πείσει τον Μιαούλη να παραδώσει τα πλοία. Οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν. Κυβερνητικά αποσπάσματα προσπάθησαν να αποβιβαστούν στο νησί, εμποδιζόμενα από τα πλοία των στασιαστών, ενώ στις 28 Ιουλίου σημειώθηκε ένοπλη σύγκρουση ανάμεσα σε ρωσικά πλοία και στην ελληνική κορβέτα «Νήσος των Σπετσών», με απώλειες και από τις δύο πλευρές. Η ατμόσφαιρα στον μικρό όρμο είχε γίνει εκρηκτική, με τον ρωσικό στόλο να σφίγγει τον κλοιό γύρω από τα στασιαστικά πλοία.
Το πρωινό της καταστροφής
Βλέποντας ότι τα πλοία κινδύνευαν να περιέλθουν στα χέρια είτε της κυβέρνησης είτε των Ρώσων, και μη θέλοντας να χρησιμοποιηθούν ποτέ εναντίον της ίδιας του της πατρίδας, ο Μιαούλης πήρε την πιο σκληρή απόφαση της ζωής του. Λίγο μετά τις δέκα το πρωί της 1ης Αυγούστου 1831, ακούστηκαν δύο ισχυρές εκρήξεις σε απόσταση λίγων λεπτών η μία από την άλλη: πρώτα ανατινάχτηκε η κορβέτα «Ύδρα» και αμέσως μετά η φρεγάτα «Ελλάς», παρασύροντας στην καταστροφή και τμήμα του φρουρίου στο Μπούρτζι του Πόρου.
Ένας ανώνυμος παρατηρητής της εποχής κατέγραψε τη φρίκη της στιγμής με λόγια που έμειναν στην ιστορία.
Το πλήρωμα της «Ελλάς» πρόλαβε να εγκαταλείψει έγκαιρα το πλοίο πριν από την ανατίναξη, ώστε να αποφευχθεί μεγαλύτερη τραγωδία σε ανθρώπινες ζωές. Ό,τι χάθηκε όμως ήταν κάτι εξίσου βαρύ: η υλική έκφραση των θυσιών ενός ολόκληρου έθνους στα χρόνια του Αγώνα, στάχτη μέσα σε λίγα λεπτά.
Το χρονικό των γεγονότων
- Μέσα Ιουλ. 1831Εξέγερση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη στη Μάνη κατά της κυβέρνησης Καποδίστρια.
- 14 Ιουλ. 1831Ο Μιαούλης και ο Κριεζής καταλαμβάνουν τον ναύσταθμο του Πόρου με Υδραίους στρατιώτες.
- 23–28 Ιουλ. 1831Αποτυχημένη μεσολάβηση του Ρώσου ναυάρχου Ρίκορντ· ένοπλα επεισόδια στον όρμο.
- 1 Αυγ. 1831Ο Μιαούλης ανατινάζει την «Ύδρα» και την «Ελλάς» για να μην πέσουν σε αντίπαλα χέρια.
- 27 Σεπ. 1831Ο Καποδίστριας δολοφονείται στο Ναύπλιο, έξω από τον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα.
Οι συνέπειες μιας τραγωδίας χωρίς νικητές
Η καταστροφή του στόλου προκάλεσε πανελλήνια κατακραυγή και έστρεψε προς στιγμήν την κοινή γνώμη υπέρ του Καποδίστρια, εκθέτοντας τους αντικαποδιστριακούς στα μάτια του λαού. Όμως το μίσος που είχε δημιουργηθεί ανάμεσα στις αντιμαχόμενες παρατάξεις δεν κόπασε· αντίθετα, οδήγησε σε νέα τραγωδία μόλις λίγες εβδομάδες αργότερα, όταν στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 ο ίδιος ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε στο Ναύπλιο. Ο Μιαούλης, βαρύς πια από την πράξη του, αποσύρθηκε στο Ναύπλιο και αρνήθηκε αργότερα ακόμη και τη θέση του στολάρχου που του προσφέρθηκε, χωρίς ποτέ να δικαιολογήσει πειστικά τα κίνητρά του.
Η 1η Αυγούστου 1831 παραμένει μια από τις πιο συμβολικές και οδυνηρές ημέρες της νεότερης ελληνικής ιστορίας: η στιγμή που ο εμφύλιος σπαραγμός νίκησε την ενότητα, και ένας από τους μεγαλύτερους ήρωες του Αγώνα έγινε ο ίδιος ο καταστροφέας των συμβόλων που είχε βοηθήσει να χτιστούν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου