Το Επεισόδιο της Κακκαβιάς: Όταν Πέντε Πυροβολισμοί Έφεραν την Ιταλία στην Κέρκυρα
Ήταν ακόμη πρωί όταν η μικρή αυτοκινητοπομπή της ιταλικής αποστολής προσπέρασε στον δρόμο εκείνον, ανάμεσα σε φαράγγια και λόφους της Ηπείρου, το βραδυκίνητο όχημα των Ελλήνων συνοδών της. Λίγα χιλιόμετρα πριν από την Κακκαβιά, κάπου στο ελληνικό έδαφος, η πομπή δέχθηκε πυρά. Μέσα σε λίγα λεπτά, πέντε άνθρωποι βρέθηκαν νεκροί δίπλα στο αυτοκίνητό τους: ο ιταλός στρατηγός Ενρίκο Τελίνι, επικεφαλής της ιταλικής αποστολής, ο ταγματάρχης Κόρτι, ο λοχαγός Μπονατσίνι, ο οδηγός του οχήματος και ο Βορειοηπειρώτης διερμηνέας που τους συνόδευε. Ήταν όλοι μέλη της Διεθνούς Επιτροπής που είχε αναλάβει την οριστική χάραξη των συνόρων ανάμεσα σε Ελλάδα και Αλβανία, μια αποστολή που είχε προκύψει έπειτα από την παραχώρηση της Βορείου Ηπείρου στο νεοσύστατο αλβανικό κράτος το 1921.
Οι δράστες δεν εντοπίστηκαν ποτέ με βεβαιότητα, και το ερώτημα «ποιος σκότωσε τον Τελίνι» παραμένει έως σήμερα ανοιχτό στην ιστοριογραφία, με σενάρια που εμπλέκουν αλβανικές παρακρατικές ομάδες, εθνικιστικούς κύκλους ή ακόμη και σκοπιμότητες που ξεπερνούσαν τα ελληνικά σύνορα. Ό,τι όμως δεν άφησε περιθώρια αμφιβολίας για τη Ρώμη ήταν η ταχύτητα και η σφοδρότητα της αντίδρασής της.
Μια Ιταλία που Ανέμενε την Αφορμή
Το 1923 η Ιταλία δεν ήταν πια η χώρα των φιλελεύθερων κυβερνήσεων του προπολεμικού κόσμου. Μόλις έναν χρόνο νωρίτερα, τον Οκτώβριο του 1922, ο Μπενίτο Μουσολίνι είχε αναλάβει την εξουσία έπειτα από την περίφημη «Πορεία προς τη Ρώμη», εγκαινιάζοντας το πρώτο φασιστικό καθεστώς στην Ευρώπη. Η νέα ηγεσία της Ρώμης αναζητούσε ευκαιρίες να επιβεβαιώσει τη θέση της Ιταλίας ως μεγάλης δύναμης στη Μεσόγειο και στα Βαλκάνια, σε μια περιοχή όπου έβλεπε ανοιχτό πεδίο επιρροής μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Η δολοφονία Τελίνι έδωσε στον Μουσολίνι ακριβώς αυτό που χρειαζόταν: μια αφορμή για επίδειξη ισχύος με μηδαμινό διεθνές κόστος, εις βάρος μιας χώρας εξαντλημένης από τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και τις πρόσφατες πολιτικές αναταραχές που είχαν ακολουθήσει. Η ελληνική κυβέρνηση, μόλις έναν μήνα μετά την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης, βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα τελεσίγραφο που δεν άφηνε περιθώρια διαπραγμάτευσης.
Το τελεσίγραφο της Ρώμης
- Απαίτηση για επίσημη δημόσια συγγνώμη από την ελληνική κυβέρνηση
- Τιμές στη σημαία της Ιταλίας από ελληνικό πολεμικό πλοίο
- Άμεση, ενδελεχής ανάκριση με τη συμμετοχή ιταλού στρατιωτικού ακολούθου
- Θανατική καταδίκη των ενόχων, εφόσον εντοπίζονταν
- Στρατιωτικές τιμές στη μεταφορά των νεκρών
- Αποζημίωση ύψους 50 εκατομμυρίων λιρετών εντός πέντε ημερών
Η Ελλάδα δέχθηκε το μεγαλύτερο μέρος των όρων, αρνήθηκε όμως να αναλάβει ευθύνη για ένα έγκλημα που δεν είχε αποδειχθεί ότι διέπραξαν Έλληνες, και ζήτησε η υπόθεση να εξεταστεί από την Κοινωνία των Εθνών, στην οποία και οι δύο χώρες ήταν μέλη. Για τη Ρώμη, η απάντηση αυτή δεν ήταν αρκετή.
Ο Βομβαρδισμός και η Κατάληψη της Κέρκυρας
Στις 31 Αυγούστου 1923, μόλις τέσσερις ημέρες μετά το επεισόδιο της Κακκαβιάς, ιταλική ναυτική μοίρα εμφανίστηκε στα ανοιχτά της Κέρκυρας. Το πολεμικό ναυτικό της Ιταλίας βομβάρδισε το φρούριο του νησιού, όπου εκείνη τη στιγμή είχαν καταφύγει εκατοντάδες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, αμέτοχοι σε οτιδήποτε είχε συμβεί στην Ήπειρο. Ο βομβαρδισμός στοίχισε τη ζωή σε αρκετούς αμάχους, ανάμεσά τους και παιδιά, και προκάλεσε σοκ σε ολόκληρη την ελληνική κοινωνία. Ακολούθησε η απόβαση ιταλικών στρατευμάτων και η κατάληψη του νησιού, το οποίο τέθηκε υπό ιταλική στρατιωτική διοίκηση.
Η κατάληψη της Κέρκυρας συνιστούσε ευθεία παραβίαση της κυριαρχίας ενός κράτους-μέλους της Κοινωνίας των Εθνών, τη στιγμή μάλιστα που ο διεθνής αυτός οργανισμός είχε ιδρυθεί ελάχιστα χρόνια πριν με στόχο ακριβώς την αποτροπή τέτοιων μονομερών ενεργειών. Η ελληνική κυβέρνηση προσέφυγε αμέσως στην Κοινωνία των Εθνών, ζητώντας διεθνή παρέμβαση.
Η Διπλωματική Έκβαση
Η κρίση της Κέρκυρας εξελίχθηκε τελικά σε μία από τις πρώτες σοβαρές δοκιμασίες αξιοπιστίας για την Κοινωνία των Εθνών. Η Ιταλία, ωστόσο, κατάφερε να μετατοπίσει την υπόθεση από τη Γενεύη προς το Συμβούλιο Πρέσβεων, ένα όργανο όπου οι μεγάλες δυνάμεις είχαν μεγαλύτερη επιρροή. Το Συμβούλιο αυτό επικύρωσε ουσιαστικά τις ιταλικές απαιτήσεις: η Ελλάδα υποχρεώθηκε να καταβάλει την αποζημίωση των 50 εκατομμυρίων λιρετών, χωρίς ποτέ να αποδειχθεί εμπλοκή ελληνικών αρχών στη δολοφονία Τελίνι. Έχοντας εισπράξει την ικανοποίηση που επιδίωκε, η Ιταλία απέσυρε τα στρατεύματά της από την Κέρκυρα στις 27 Σεπτεμβρίου 1923, έναν μήνα ακριβώς μετά το επεισόδιο της Κακκαβιάς.
Η υπόθεση δεν έκλεισε ποτέ πραγματικά τον φάκελο των ενόχων· η αλήθεια για το ποιος πυροβόλησε τον Τελίνι και τους συνεργάτες του παρέμεινε σκοτεινή, καθώς η όλη υπόθεση είχε από νωρίς μετατραπεί σε ζήτημα διεθνούς ισχύος και όχι σε ανακριτική έρευνα. Αυτό όμως που έμεινε ανεξίτηλο ήταν το προηγούμενο: μια μεγάλη δύναμη είχε επιβάλει τη θέλησή της σε μια μικρότερη χώρα με ωμή στρατιωτική βία, ενώ το διεθνές σύστημα ασφαλείας που μόλις είχε δημιουργηθεί αποδείχθηκε ανίκανο να την αποτρέψει.
Γιατί Έχει Σημασία Σήμερα
Το επεισόδιο της Κακκαβιάς και η κρίση της Κέρκυρας δεν είναι απλώς ένα ξεχασμένο διπλωματικό περιστατικό της δεκαετίας του 1920. Ήταν η πρώτη φορά που ο φασισμός του Μουσολίνι δοκίμασε τα όριά του στο διεθνές προσκήνιο, χρησιμοποιώντας ένα ασαφές εσωτερικό γεγονός ως πρόσχημα για επιθετική στρατιωτική ενέργεια. Το προηγούμενο αυτό —μιας ισχυρής δύναμης που παρακάμπτει τους διεθνείς θεσμούς όταν αυτοί δεν εξυπηρετούν τα συμφέροντά της— θα επαναλαμβανόταν, με πολύ πιο τραγικές διαστάσεις, στις δεκαετίες που ακολούθησαν.
Για την Ελλάδα, η κρίση αποτέλεσε μια σκληρή υπενθύμιση της ευθραυστότητας μιας χώρας που έβγαινε λαβωμένη από τη Μικρασιατική Καταστροφή, αναγκασμένη να υποχωρήσει μπροστά σε μια υπερδύναμη της εποχής, παρά το γεγονός ότι ποτέ δεν αποδείχθηκε καμία ελληνική ευθύνη για τον θάνατο του στρατηγού Τελίνι και των συνεργατών του στον δρόμο της Κακκαβιάς.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου