Ο Βενιζέλος «Άξιος Ευεργέτης και Σωτήρας»
Η στιγμή που η Βουλή των Ελλήνων υποδέχεται την «Ελλάδα των Δύο Ηπείρων και των Πέντε Θαλασσών»
Το καλοκαίρι του 1920 βρίσκει την Ελλάδα στο αποκορύφωμα μιας πορείας που ξεκίνησε πριν από μία δεκαετία, με έναν πολιτικό στο τιμόνι της να έχει καταφέρει να μεταμορφώσει τη χώρα σε μια δύναμη με λόγο και βάρος στη διεθνή σκηνή. Στις 25 Αυγούστου του 1920, η Βουλή των Ελλήνων, σε μια σπάνια στιγμή ομοψυχίας, ανακηρύσσει τον Ελευθέριο Βενιζέλο «άξιο ευεργέτη και σωτήρα» του Έθνους. Η απόφαση αυτή δεν είναι απλώς μια τιμητική χειρονομία· είναι η επίσημη αποτύπωση μιας εθνικής επιτυχίας που, λίγους μόνο μήνες αργότερα, θα δοκιμαστεί σκληρά από την ίδια την Ιστορία.
Ο δρόμος προς τη Συνθήκη των Σεβρών
Η ανακήρυξη έρχεται λίγο μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών, τον Αύγουστο του 1920, η οποία επισφραγίζει τη νικηφόρα συμμετοχή της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Με τη Συνθήκη, η Ελλάδα αποκτά την ανατολική Θράκη, τα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου, ενώ αναλαμβάνει τη διοίκηση της περιοχής της Σμύρνης, με προοπτική οριστικής προσάρτησης μετά από δημοψήφισμα. Η εδαφική επέκταση φτάνει σε πρωτοφανή σημεία, με το ελληνικό κράτος να απλώνεται πλέον σε δύο ηπείρους —Ευρώπη και Ασία— και να βρέχεται από πέντε θάλασσες: το Ιόνιο, το Αιγαίο, τη Μεσόγειο, τη Μαρμαρά και τον Εύξεινο Πόντο.
«Ελλάς των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών» — η φράση που συμπυκνώνει το όραμα μιας γενιάς
Η έκφραση αυτή, που αποδίδεται στον ίδιο τον Βενιζέλο, δεν είναι απλώς ρητορικό σχήμα· περιγράφει με ακρίβεια τη γεωγραφική πραγματικότητα του ελληνικού κράτους εκείνη τη στιγμή, ένα κράτος που έχει σχεδόν διπλασιάσει την έκταση και τον πληθυσμό του από τους Βαλκανικούς Πολέμους και μετά.
Μια δεκαετία πολιτικών κατακτήσεων
Η τιμή που αποδίδει η Βουλή στον Βενιζέλο το 1920 συνοψίζει μια δεκαετία γεμάτη πολιτικές και διπλωματικές επιτυχίες. Από την άνοδό του στην εξουσία το 1910, ο Κρητικός πολιτικός έχει ηγηθεί σε θεσμικές μεταρρυθμίσεις, στη νικηφόρα έκβαση των Βαλκανικών Πολέμων που διπλασίασαν το ελληνικό έδαφος, και στην τελικά επιτυχή —παρά τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις του Εθνικού Διχασμού— συμμετοχή της χώρας στον Μεγάλο Πόλεμο. Το κύρος του στις διεθνείς διασκέψεις ειρήνης, ιδίως στο Παρίσι, αναγνωρίζεται ευρέως ακόμη και από ξένους πολιτικούς και διπλωμάτες, που τον θεωρούν έναν από τους ικανότερους διαπραγματευτές της εποχής του.
Σταθμοί που οδηγούν στο 1920
- 1910 — Ο Βενιζέλος αναλαμβάνει την πρωθυπουργία και ξεκινούν οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις
- 1912–1913 — Βαλκανικοί Πόλεμοι: εδαφική επέκταση προς Μακεδονία, Ήπειρο, νησιά
- 1917 — Είσοδος της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ
- 1919 — Απόβαση ελληνικού στρατού στη Σμύρνη
- Αύγουστος 1920 — Συνθήκη των Σεβρών και ανακήρυξη του Βενιζέλου ως «άξιου ευεργέτη και σωτήρα»
Η ειρωνεία της Ιστορίας
Η στιγμή αυτή, όσο θριαμβευτική κι αν φαντάζει, φέρει μέσα της και μια βαθιά ιστορική ειρωνεία. Μόλις λίγες εβδομάδες μετά την ανακήρυξή του ως εθνικού ευεργέτη, ο Βενιζέλος θα χάσει τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920, σε μια από τις πλέον αναπάντεχες πολιτικές ανατροπές της ελληνικής ιστορίας. Η αλλαγή πολιτικής ηγεσίας που ακολούθησε, σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στο μικρασιατικό μέτωπο, θα οδηγήσει σταδιακά στην κατάρρευση του οράματος της «Μεγάλης Ιδέας» δύο χρόνια αργότερα. Η «Ελλάδα των Δύο Ηπείρων και των Πέντε Θαλασσών» θα αποδειχθεί, τελικά, μια στιγμή ακμής βραχύβια όσο και λαμπρή.
Γιατί μας αφορά σήμερα
Η μελέτη αυτής της περιόδου δεν έχει μόνο ακαδημαϊκό ενδιαφέρον. Αποτελεί ένα από τα πιο διδακτικά κεφάλαια της νεότερης ελληνικής ιστορίας για την πολυπλοκότητα των εθνικών οραμάτων, τη σχέση διπλωματίας και στρατιωτικής ισχύος, και τον τρόπο με τον οποίο οι στιγμές μέγιστης δόξας μπορούν να προηγούνται περιόδων μεγάλης δοκιμασίας. Η ανακήρυξη του Βενιζέλου το 1920 παραμένει σύμβολο μιας εποχής οραματισμού, αλλά και υπενθύμιση της ρευστότητας της ιστορικής συγκυρίας.
Ιστορική Ομάδα · anexitilo.net
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου