1844: Οι Πρώτες Εκλογές στην Ελλάδα επί Όθωνα
Όταν ο λαός ψήφισε για πρώτη φορά — ανάμεσα σε ελπίδα, χάος και νοθεία
Στις αρχές του 1844, η νεοσύστατη ελληνική πολιτεία, μόλις δεκατριών ετών ζωής μετά την Επανάσταση του 1821, καλούνταν να κάνει κάτι που ποτέ πριν δεν είχε δοκιμάσει σε αυτή τη μορφή: να εκλέξει η ίδια τους αντιπροσώπους της. Το γεγονός αυτό δεν προέκυψε από κάποια ήρεμη νομοθετική πρωτοβουλία του θρόνου, αλλά ήταν το αποτέλεσμα μιας ένοπλης εξέγερσης που τράνταξε τα θεμέλια της βασιλείας του Όθωνα.
Η Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου
Ο Όθωνας, ο βαυαρός πρίγκιπας που είχε ανέβει στον ελληνικό θρόνο το 1832, κυβερνούσε ως τότε απολυταρχικά, χωρίς Σύνταγμα και με βαυαρούς συμβούλους να κατέχουν τα κλειδιά της εξουσίας. Η δυσαρέσκεια στρατιωτικών, πολιτικών και λαού κορυφώθηκε τη νύχτα της 2ας προς 3η Σεπτεμβρίου 1843, όταν στρατιωτικά τμήματα υπό τον Δημήτριο Καλλέργη περικύκλωσαν τα ανάκτορα στην πλατεία που έμελλε πλέον να ονομαστεί Σύνταγμα. Ο Όθωνας, μπροστά στο τετελεσμένο, αναγκάστηκε να υποσχεθεί την παραχώρηση Συντάγματος και τη σύγκληση Εθνοσυνέλευσης.
Ο δρόμος προς την Εθνοσυνέλευση
Στις 26 Νοεμβρίου 1843 συγκροτήθηκε επιτροπή είκοσι ενός μελών με σκοπό την κατάρτιση σχεδίου Συντάγματος. Μετά από μήνες συζητήσεων, το τελικό κείμενο ψηφίστηκε στις 21 Φεβρουαρίου 1844 και εκδόθηκε επίσημα από τον Όθωνα στις 18 Μαρτίου του ίδιου έτους. Το Σύνταγμα του 1844 καθιέρωνε τη συνταγματική μοναρχία με δύο σώματα, τη Βουλή και τη Γερουσία, και προέβλεπε πλέον εκλεγμένη Βουλή από τον λαό.
Το πλαίσιο της ψηφοφορίας
- Κάθε επαρχία αποτελούσε ξεχωριστή εκλογική περιφέρεια.
- Καθιερωνόταν καθολικό δικαίωμα ψήφου για τους άρρενες άνω των 25 ετών.
- Η διάρκεια της ψηφοφορίας οριζόταν σε οκτώ ημέρες.
- Χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά ψηφοδέλτιο, αντί για άλλες παλαιότερες μεθόδους καταμέτρησης.
- Τα εκλογικά τμήματα στεγάζονταν συνήθως σε εκκλησίες.
Ταραχές, ρόπαλα και μια κάλπη με... ρόζο
Η διεξαγωγή των εκλογών ανατέθηκε στην κυβέρνηση του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, ο οποίος όμως ήρθε αντιμέτωπος με τον ισχυρό αντίπαλό του, τον Ιωάννη Κωλέττη. Γύρω από τον Κωλέττη είχαν συσπειρωθεί ένοπλοι υποστηρικτές —τους αποκαλούσε ο ίδιος «Ελληνάδες»— που κατέκλυζαν την Αθήνα και έδιναν το δικό τους, βίαιο χρώμα στην προεκλογική περίοδο. Στο εκλογικό τμήμα της Αθήνας, στεγασμένο στον ναό της Αγίας Ειρήνης, οι υποστηρικτές Κωλέττη υποδέχθηκαν με αποδοκιμασίες τον υποψήφιο του Μαυροκορδάτου, Δημήτριο Καλλέργη, με αποτέλεσμα να ξεσπάσουν συμπλοκές τόσο σοβαρές, ώστε ο ίδιος ο Όθωνας χρειάστηκε να επέμβει έφιππος για να αποτρέψει αιματοχυσία.
Το φαινόμενο δεν περιορίστηκε στην πρωτεύουσα. Σε πολλές επαρχίες η νοθεία έγινε σχεδόν τέχνη: κάλπες που μεταφέρονταν από τους δήμους στις πρωτεύουσες των νομών «χάνονταν» ή λεηλατούνταν, ενώ σε μια χαρακτηριστική περίπτωση στη Σκιάθο η εξελεγκτική επιτροπή ακύρωσε την ψηφοφορία επειδή ανακάλυψε πως η ξύλινη κάλπη είχε έναν... ρόζο. Στη Μαντίνεια πάλι, μεγάλες ποσότητες ψηφοδελτίων μαζεύτηκαν σε τσουβάλια και κατατέθηκαν σε συμβολαιογράφο, σε μια ακόμη προσπάθεια αλλοίωσης του αποτελέσματος.
Το αποτέλεσμα και η σημασία τους
Παρά τις ταραχές και τις καταγγελίες νοθείας, η διαδικασία τελικά ολοκληρώθηκε και ανέδειξε τη νέα Βουλή του ελληνικού κράτους. Οι πρώτες αυτές εκλογές, όσο προβληματικές κι αν υπήρξαν στην εφαρμογή τους, σηματοδότησαν κάτι ουσιαστικό: τη μετάβαση από την απόλυτη μοναρχία στη συνταγματική διακυβέρνηση και την πρώτη —έστω ατελή— άσκηση λαϊκής κυριαρχίας στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Οι αντιφάσεις τους, ανάμεσα στη διακήρυξη του καθολικού δικαιώματος ψήφου και στην πραγματικότητα της βίας και της νοθείας, θα συνόδευαν την ελληνική εκλογική ιστορία για δεκαετίες ακόμη.
Οι πρώτες εκλογές του 1844 παραμένουν σημείο αναφοράς για τη μελέτη της γέννησης του κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα — μια ιστορία που δείχνει πόσο δύσκολος, αλλά και πόσο απαραίτητος, υπήρξε ο δρόμος προς τη λαϊκή αντιπροσώπευση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου