Σαν σήμερα 31 Ιουλίου 1944 - Ανέστης Δελιάς: Η τραγική ιστορία του μοναδικού μεγάλου ρεμπέτη που πέθανε από ηρωίνη

Σαν σήμερα · 31 Ιουλίου 1944

Ανέστης Δελιάς: ο άγγελος που τον μάζεψε το κάρο του δήμου

Η τραγική ιστορία του μοναδικού μεγάλου ρεμπέτη που πέθανε από ηρωίνη

Μια τέτοια μέρα, στις 31 Ιουλίου του 1944, μέσα στην πείνα και στο σκοτάδι της Κατοχής, βρέθηκε νεκρός σ' ένα πεζοδρόμιο της Αθήνας ένας από τους πιο χαρισματικούς οργανοπαίκτες του ρεμπέτικου. Δίπλα του, το μπουζούκι του. Ήταν 32 ετών. Ήταν ο Ανέστης Δελιάς — ο μόνος μεγάλος ρεμπέτης που η ιστορία έχει καταγράψει να πεθαίνει από τα ναρκωτικά.

Το παιδί της Σμύρνης

Ο Ανέστος Δελιάς, με πραγματικό όνομα Αναστάσιος Δέλιος, γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1912, μέσα σε μια οικογένεια με βαθιές μουσικές ρίζες: ο παππούς του έπαιζε βιολί, ο πατέρας του σαντούρι, ο θείος του πάλι βιολί. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή η οικογένεια ξεριζώθηκε και κατέληξε στην Ελλάδα, όπως εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες εκείνης της γενιάς. Στον Πειραιά, ανάμεσα σε τεκέδες και λιμάνια, ο νεαρός Ανέστος θα βρει τη δεύτερη πατρίδα του: τη μουσική.

Η «Ξακουστή Τετράδα του Πειραιώς»

Γύρω στο 1930 τον συναντάμε στα στέκια του Πειραιά, να παίζει αρχικά κιθάρα δίπλα σε ονόματα που θα γράψουν ιστορία: τον Μάρκο Βαμβακάρη, τον Γιώργο Μπάτη, τον Στράτο Παγιουμτζή. Μαζί θα σχηματίσουν, γύρω στο 1934, τη θρυλική «Ξακουστή Τετράδα του Πειραιώς», στη Μάντρα του Σαραντόπουλου. Εκεί, ο πιο νέος και πιο ευαίσθητος απ' όλους, θα παρουσιάσει τα πρώτα του τραγούδια — ανάμεσά τους κι ένα που, χωρίς να το ξέρει, θα γίνει ο επιτάφιός του: «Ο πόνος του πρεζάκια».

Το 1935 έγραψε το τσιφτετέλι που τον έμεινε αθάνατο, «Μέσα στης Πόλης το χαμάμ», τραγούδι που ηχογραφήθηκε σε εκτελέσεις του Παγιουμτζή και του Παπαϊωάννου και παραμένει μέχρι σήμερα κλασικό του ρεπερτορίου. Έγραψε επίσης την «Αθηναίισσα» και πολλά ακόμη τραγούδια, αν και αρκετά από αυτά κυκλοφόρησαν αργότερα με τα ονόματα άλλων ερμηνευτών, αφήνοντας το δικό του όνομα στη σκιά της δικής του δημιουργίας.

Η γνωριμία με την πρέζα

Στους κύκλους των τεκέδων, ανάμεσα σε ημιπαρανομία και στο «ύποπτο όργανο» — έτσι έβλεπε τότε η επίσημη κοινωνία το μπουζούκι — ο Δελιάς γνώρισε κι άλλους ρεμπέτες: τον Μπαγιαντέρα, τον Στέλιο Κηρομύτη, τον Νίκο «Τρελάκια» Μάθεση, τον Μήτσο Καρυδάκια. Ήταν όμως μια γυναίκα, γνωστή με το παρατσούκλι Σκουλαρικού, από τις κακόφημες συνοικίες των Βούρλων, που τον μύησε στην ηρωίνη. Η εξάρτηση τον κατέτρωγε τόσο, που το 1938 εξορίστηκε στην Ίο ως τοξικομανής — μια τιμωρία της εποχής που δεν θεράπευε, απλώς απομόνωνε.

Μια γυναίκα θα τον μυήσει στην κόλαση της ηρωίνης· και ο ίδιος, στίχο προς στίχο, θα την περιγράψει σαν να προέβλεπε το δικό του τέλος.

Το καλοκαίρι του 1944

Η Κατοχή βρήκε την Ελλάδα σε πείνα και εξαθλίωση. Παρ' όλα αυτά, εκείνο το τελευταίο καλοκαίρι της ζωής του, ο Ανέστος συνέχιζε να παίζει μουσική μαζί με τον Στράτο Παγιουμτζή και τον Μάρκο Γενίτσαρη σε μαγαζί του Βλάχου. Ταυτόχρονα, εξακολουθούσε να παίρνει ηρωίνη, παρά την πείνα, παρά την εξαθλίωση, παρά όλα. Το σώμα του, εξαντλημένο, δεν άντεξε άλλο.

Το πρωί της 31ης Ιουλίου 1944, τον βρήκαν νεκρό έξω από τον τεκέ του Ντανάκουλη, στο Μεταξουργείο — κάποιες μαρτυρίες τοποθετούν το σημείο κοντά στη Βαρβάκειο Αγορά. Κανείς δεν τον αναζήτησε αμέσως. Το πτώμα του το μάζεψε τελικά το κάρο του δήμου, εκείνα τα άτιμα κάρα που περισυνέλεγαν τους νεκρούς της Κατοχής από τους δρόμους. Κρατούσε ακόμη στα χέρια του το μπουζούκι του.

«Ένας άγγελος πεταμένος στα σκουπίδια» — Μάρκος Βαμβακάρης, για τον θάνατο του φίλου του

Ο μοναδικός

Ανάμεσα σε δεκάδες σπουδαίους ρεμπέτες που έζησαν σκληρές ζωές, ο Ανέστης Δελιάς παραμένει ο μόνος ιστορικά καταγεγραμμένος που έχασε τη ζωή του εξαιτίας των ναρκωτικών. Δεν πρόλαβε να ηχογραφήσει πολλά τραγούδια — τόσο λόγω του πρόωρου θανάτου του, όσο και εξαιτίας της λογοκρισίας που είχε επιβάλει το καθεστώς Μεταξά από το 1937 στους στίχους των ρεμπέτικων, ιδιαίτερα σε όσους αναφέρονταν στους τεκέδες και στη χρήση ουσιών. Μόλις το 1988, σαράντα τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό του, κυκλοφόρησε ο πρώτος του δίσκος, μαζεύοντας επιτέλους κάτω από το δικό του όνομα τραγούδια που για δεκαετίες ακούγονταν με άλλες υπογραφές.

Ο Ανέστης Δελιάς εν συντομία

• Γέννηση: Σμύρνη, 1912
• Πραγματικό όνομα: Αναστάσιος Δέλιος
• Παρατσούκλια: Ανεστάκι, Αρτέμης
• Γνωστά τραγούδια: «Μέσα στης Πόλης το χαμάμ», «Αθηναίισσα», «Ο πόνος του πρεζάκια»
• Θάνατος: 31 Ιουλίου 1944, Αθήνα, σε ηλικία 32 ετών
• Ιδιαιτερότητα: ο μόνος ιστορικά καταγεγραμμένος ρεμπέτης που πέθανε από ηρωίνη

• • •

Ογδόντα δύο χρόνια μετά, η φωνή του Ανέστη Δελιά συνεχίζει να ακούγεται σε κάθε γωνιά όπου παίζεται ρεμπέτικο. Το τραγούδι που κάποτε έγραψε σαν παρατήρηση για κάποιον άλλον, «Ο πόνος του πρεζάκια», αποδείχτηκε τελικά αυτοπροφητεία. Ο ίδιος έμεινε στην ιστορία όχι μόνο ως ταλαντούχος συνθέτης και οργανοπαίκτης, αλλά και ως η πιο τραγική μαρτυρία του τι κόστιζε, εκείνα τα χρόνια, η ζωή μέσα στους τεκέδες.

Μουσική Ομάδα · anexitilo.net